Srbija Ličnosti
email Pošalji prijatelju
print Verzija za štampu Plain text Samo tekst Komentari Komentara (50)

Skica za portret: Amfilohije Radović, kandidat za patrijarha

Zvijer iz bezdana

Veličina slova: Decrease font Enlarge font
Jedan od boljih guslara u Morači: Mitropolit Amfilohije Radović
Jedan od boljih guslara u Morači: Mitropolit Amfilohije Radović
Photo: FoNet/Darko Cvetanović

Patrijarh Pavle se još nije ni čestito ohladio, a borbe za njegov tron su već počele. Među kandidatima za novog poglavara SPC ističe se crna četvorka u sastavu: mitropolit Amfilohije, vladika zvorničko-tuzlanski Vasilije, bački episkop Irinej i vladika zahumsko-hercegovački Grigorije. Predizborna trka se tek zahuktava, pa e-novine na vreme kreću sa predstavljanjem kandidata. Sudeći po crkvenim bukmejkerima, najbolje stoji takmičar pod rednim brojem jedan (Amfilohije), pa zato podsećamo na neke detalje iz njegove sportske karijere koji ga preporučuju za ovo visoko nameštenje

Amfilohijev uspon u crkvenoj hijerarhiji poklopio se sa burnim događanjima na Balkanu, u koje se aktivno uključio. Žestoki antikomunista, svoje ideje o preporodu nacije i načinu na koji će se taj preporod izvesti dijelio je sa Dobricom Ćosićem, Slobodanom Miloševićem i sličnim kreatorima, ali istovremeno i proizvodima omraženog sistema.

Nekoliko dana po ustoličenju, mitropolit Amfilohije je u novinama pojasnio da je izravni naslednik Njegošev jer nosi njegovu panagiju, dobivenu po nasledstvu titule. Ipak, preskočio je reći da je istu prisvojio iz manastirske riznice gdje je bila izložena kao muzejski eksponat, odnosno poklon Sv. Sinoda Ruske pravoslavne crkve Petru II. Ubrzo potom usljedilo je prikrajanje fakata rane crnogorske povijesti, posebno mita o sv. (Jovanu) Vladimiru (Dukljanskom), čija je starina Mitropolitu mogla poslužiti kao valjan iskaz za posebnost Mitropolije crnogorsko-primorske unutar SPC, a samim tim njegovog položaja. Vladimir je proglašen za „prvog srpskog kralja“, dok su pozicije Mihaila Vojislavljevića i Stefana Prvovjenčanog ostale nepoznate. Uporedo, iz dvooltarske crkve Sv. Petke u Sutomoru je izbačen oltar okrenut pud Zapada, uz objašnjenje da je „tu postavljen za vrijeme austrougarske okupacije“, iako su mještani uživali zajedničku službu vjekovima ranije.

Tadašnja “mlada, lijepa i pametna” crnogorska vlast dočekala ga je slavopojkama. “Ovaj obrazovani, produhovljeni i racionalni čovjek spada u sami vrh pravoslavnih mislilaca”, govorio je tadašnji predsjednik Crne Gore Momir Bulatović. Mada su mladi lavovi crnogorske politike takođe bili dio komunističkog sistema, Amfilohije je sa njima dijelio istu strast prema ratu koji se zahuktavao u bivšoj Jugoslaviji.

Ta opsjednutost ovom ljudskom djelatnošću, nesaglasna hrišćanskim vrijednostima koje propovjeda, mitropolita nikada nije napustila. Pokušao je da je obrazloži u filozofsko-bogoslovskom zborniku “Jagnje Božje i Zvijer iz bezdana” objavljenom 1996. godine. Amfilohije nije tražio opravdanje u Hristovim riječima znajući da ih tamo i ne može naći. Uz ponavljanje otrcanih argumenata o neumitnosti rata zbog nesavršenosti čovjeka, pominjanja opravdanih ratova “protiv opštega neprijatelja vjere i zakona i slobode i otečestva našega”, kaže i da je “istorija hrišćanskih naroda možda manje-više povratak u Stari zavjet, a Novi zavjet se u ljudskoj istoriji tek nazire”, nezgodno mišljenje za duhovnika koji sprovodi “duhovni i moralni preporod naroda”.

Od mnogih bisera posvećenih ratu, izdvajaju se ipak riječi posvećene trulom miru. “Truli mir… upravo i jeste suština cjelokupnog novog svjetskog poretka, savremenog sekularizovanog usmjerenja evroameričke civilizacije. Takav mir u stvari nije mir već privid mira, zasnovan na otuđenju od izvora mira i pravde. Kao takav on će biti uvijek iznova uzrok stravičnih krvoprolića.” O sramnom, trulom miru pričali su po završetku rata u Bosni mnogi srpski intelektualci nacionalnog usmjerenja, sa bezbjedne beogradske distance.

Fascinacija ratom proteže se kod Amfilohija i na ratnike. Prvo na stare, poput svetog Petra Cetinjskog, a kasnije i na neke ovovremenske.

Novembra 1991, u punom jeku ratne histerije, Amfilohije je uz gusle, odlomcima iz epske pjesme Mojkovačka bitka, hrabrio rezerviste podgoričke brigade „Veljko Vlahović“ na dubrovačko–hercegovačkom ratištu. Na Petrovdan 1991. specijalni gost cetinjskog manastira bio je Željko Ražnatović Arkan, vođa srpske paramilitarne jedinice „Tigrovi“, koji je, sa svojim strojem, pušten da uđe u manastir pod punim naoružanjem, vjerovatno vjerujući da „boj bije svijetlo oružje“, suprotno onoj narodnoj izreci. Mitropolit je, kroz prigodan govor, s bocom domaće lozovače u ruci i uz zvuke levora i dinamita, poželio Arkanu dobrodošlicu i mnogaja ljeta. Već pred sledeći Božić, usled paljenja dvojnog Badnjaka, uz optužbe na račun indipendentista da pale „logorske vatre“, potpalio je kapislu trvenja koja se završila u međusobnoj razmjeni kamenica pred Cetinjskim manastirom. Arkanova posjeta obilježila je i sledeću godinu, u kojoj je, između ostalog, pod Amfilohijevim patronatom, izvršeno masovno krštenje oko četiri stotine izbjeglica iz Albanije, sve u cilju planske nacionalne homogenizacije. Sudbina „krvavih Badnjih večeri“ ponoviće se i ispred crkve Sv. Đorđa u Podgorici kada je svjetina, opijena mržnjom, uzvikivala krvoločne pjesme poput one „Ko će drugi ja ću prvi da pijemo turske krvi / Od Mostara do Jordana neće biti muslimana“.

Opsjednut istorijom, Amfilohije Radović je sigurno imao utisak da živi jedan od onih trenutaka kada pojedinci tu istoriju stvaraju i oblikuju. U njegovim govorima sve vrvi od istorijskih odluka. “Ovo je presudan trenutak u istoriji našeg naroda”, govorio je u decembru 1992. godine. “Ovdje važi pravilo: ko istraje do kraja, blago njemu. Svi su uslovi za to da se sami sebe odreknemo i sve nam govori u tom pravcu – ne može šut sa rogatim. Međutim, ovo je trenutak kada, po mom osjećanju, treba biti negdje na graničnoj liniji i reći kao vladika Rade 'neka bude što biti ne može, nek’ ad proždre, pokosi satana, na groblju će iznići cvijeće za daleko neko pokoljenje”.

Najveće nade je polagao u Republiku Srpsku (”najdivnija srpska zemlja, svjetionik i Pijemont cjelokupnog srpstva”) i njene čelnike, koji su odbacujući Vens–Ovenov plan 1993. godine “čuvali nas i našu dušu… opredijelili su se, kao i car Lazar… za carstvo nebesko”. Iako se ubrzo razišao sa politikom Miloševića, smatrajući je zaostavštvinom jugoslovenskog real-socijalizma, a Miloševića izdajnikom kalibra Vuka Brankovića, zadržao je prijateljstvo sa Karadžićem i Biljanom Plavšić („Kosovka djevojka“). Otuda i zvanična osuda Mitropolije crnogorsko-primorske upućena crnogorskom parlamentu avgusta 1995. povodom zaokreta politike saradnje sa novoformiranom Republikom Srpskom. Taj čin je nazvan „izdajom“ i tri puta se proklinjala „ruka koja podiže zid između sebe i brata u nevolji“, dok su aktivnosti zvaničnog Beograda i Podgorice ocijenjene „kapitulantskom samovoljom“.

Amfilohijeva ljubimica: Biljana Plavšić, Kosovka djevojka
Photomontage: KANDAhar
Iako je o Miloševiću govorio kao o „izdajniku“ i „bogootpadniku“ Amfilohije neće propustiti da ga posjeti u Hagu, oštro se protiveći predaji onima „koji žele da na pilatovski način operu svoje ruke u krvi pravednika“. Slično je i sa njegovim apelom Karadžiću „da se odluči da li će se predati Haškom Tribunalu“.

Ironija je da je ovaj zakleti antikomunista sve svoje ideje ostvarivao u saradnji sa bivšim oficirima komunističke vojske i bivšim komunističkim funkcionerima raznih ešalona, koji su se preko noći preobratili u ljute nacionaliste.

Mitropolit Amfilohije je uvek odbacivao prigovore da se crkva bavi politikom: ”To zamjeranje je nasleđe titoističko-brozovske ere. I tada je bila na snazi stroga zabrana crkvenim ljudima da se bave politikom. Crkvi, međutim, saglasno njenoj prirodi i svečovječanskoj misiji, ništa što je ljudsko nije tuđe.”

Držanje posmrtnog slova na sahranama spada u opis svešteničkog zvanja, ali kod Amfilohija je to neka vrsta pasije. Na sahrani Danila Kiša, koji je u svom testamentu napisao da ne želi da mu bilo ko prilikom pogreba drži govor, jer je sve što je imao da kaže rekao u svojim knjigama, Amfilohije je ipak progovorio. Posle uvoda u kome je pomenuo da neće držati govor, jer je Kišovo poslednje zaveštanje o ćutanju na dan pogreba za njega svetinja, usledio je dugački i nerazumljivi traktat dostojan najdosadnije književne kritike, u kome je mitropolit pokušao da pokaže svoje oduševljenje Kišovim djelom i životom sa kojima se upoznao nekoliko dana ranije.

Na sahrani majke Radovana Karadžića mitropolit nije koristio alegorije. Amfilohije je preminulu majku ,dragog mu Radovana, poredio sa majkom Jugovića i majkom Jevrosimom, koje su “svoj porod vaspitavale da na svetim načelima hrišćanske etike žive i umiru”. Pomenuo je i da mu je pokojnica jednom prilikom rekla “da bi bila srećna da joj donesu mrtvog sina, da ga u mrtvo čelo poljubi, ali da ostane vjeran pravoj Hristovoj vjeri i svome narodu, a da bi bila nesrećna majka da joj ga živa dovedu, ali da izda Boga i svoj narod”.

Mitropolit nije smatrao za izdajnike vjere samo zapadne političare poput Širaka, Blaira ili Olbrajtove već i sve one na srpskoj i crnogorskoj političkoj sceni koji se nijesu uklapali u njegov ideološki kalup. Tako je u posmrtnom govoru na opelu Zorana Đinđića, istakao da je on „u momentu najvećeg poniženja svog naroda, na obrenovićevski način pružio ruku pomirenja Evropi i svijetu“ i tako zadao šamar ne samo cjelokupnoj demokratskoj srpskoj javnosti već se i ogriješio o staro pravilo da o pokojniku treba reći sve najbolje.

Mitomanija skoro uvijek služi kao oruđe u rukama ekstremističke politike. Da ova zakonitost nema izuzetaka pokazala je lažna slika o kultu „pravoslavnog sveca Jovana Vladimira“ iskorištena kao višegodišnja prolegomena za postupak postavljanja limene crkve sv. Trojice na Rumiji, uoči pripreme referendumske kampanje 2005. Jasno je da ovaj objekt nije imao za cilj produženje međukonfesionalnog sklada već je samo jedan od postupaka za dokazivanje dominatne uloge Mitropolita nad crnogorskom političkom i društvenom javnošću. Svečanost osvećenja crkve – donesene uz pomoć vojnog helikoptera – upriličena je orgijanjem lidera političkih stranaka, poput Božidara Bojovića i Ranka Kadića (DSS) te Gorana Danilovića (SNS), guslara i kvazihodočasnika s majicama Mladića i Karadžića. Javno mnjenje se našlo u novoj podjeli: na apologete koji je smatraju „svetinjom“ i one koji su tražili njeno hitno uklanjanje (što bi dovelo do nesagledivih posljedica).

Dolje Deda Mraz: Mitropolit Amfilohije na radnom zadatku
Photo: FoNet/Darko Cvetanović
Prije referenduma o nezavisnosti Crne Gore, Amfilohije se izjasnio na novosadskoj televiziji, riječima ne baš prikladnim sveštenom licu. Na pitanje novinarke “Šta mislite o crnogorskom državnom projektu”, on je odgovorio: Ne pravi se pita od onoga.” Pita je ipak napravljena, a mitropolit je i sada u Crnoj Gori, sarađujući sa vlastima koje su pitu zamjesile i ispekle. I ne namjerava, bar tako kaže, da se sa tog mjesta pomjera. Na glasine da je najozbiljniji kandidat za novog patrijarha, odgovara: “Ja sam mitropolit crnogorsko-primorski i neće se tako lako mene Crnogorci ratosiljati. Ostaću ja ovdje uz Božju pomoć. Već sam ja i grob svoj spremio. Tako da ne brinu oni koji su zabrinuti.” Čovjek koji je 1991. govorio da su Crnogorci „Srbi pravoslavne vjere, a Lovćen krov srpstva kojem treba vratiti staru kapu“ u intervjuu u TV emisiji Živa istina izjavljuje da je uvijek bio samo Crnogorac.

Mitropolit se često osjećao pozvanim da progovori koju mudru i o umjetnosti. Tako je izazvao skandal na Cetinjskom bijenalu 1997, kada je izdejstvovao prijevremeno zatvaranje izložbe postmoderne umjetnosti „Nova ikona“, zbog njenog, navodno bogohulnog i provokatorskog karaktera, a na istoj razini su i neke njegove propovijedi protiv Deda Mraza („lažna fatamorgana koju su izmislili Amerikanci“), a u korist Božić Bate. Blagoslovio je knjigu Petkana Ljiljane Habjanović Đurović, preporučivši je publici kao "rascvjetali miomirni ljiljan na dar", dok je bend Rolling Stones okarakterisao kao "bezbožnike koji pjevaju demonske pesme".

Amfilohije ne odustaje ni od ideje da se Tesla sahrani pored Hrama Svetog Save, jer smatra da je Tesla "nasilno" spaljen, mada se tome protive Teslin muzej i gradske vlasti. “Sad počiva u nekakvoj kugli, što je najgora vrsta poniženja. Taj grijeh mora biti okajan tako što bi ljudski bio sahranjen na Vračaru, na mjestu na kome je nasilno spaljen drugi veliki Srbin, Sveti Sava. Jedan prah i drugi prah zajedno, najveći duhovnik i najveći naučnik na istom mjestu. Za svakog razumnog čovjeka, najprirodnija stvar na svijetu.”

star
Oceni
3.51
Ostali članci iz rubrike Ličnosti
image

General Vlado Trifunović oslobođen u Sloveniji

Igrali su se životima građana

image

Ko se sve raduje Šešeljevom mogućem povratku

Cirkuska atrakcija ponovo u vašem gradu

image

Filozof i humanista u problemu

Vapaj Danijela Šifera: Srbija i ja smo ugroženi

image

Predizborna kampanja Vasilija Krestića za prvog čoveka Akademije

Jer kad puzim, ne mogu da guzim

image

Tomislav Nikolić, stručnjak za odlepljivanje

Podrivanje Bosne i Hercegovine

image

Odlazak slavnog džezera: Miša Blam (1947 - 2014)

Basista iz ljubavi, o svom trošku