JNA osnivala logore u Srbiji, Hrvatskoj i BiH

Povratak u Stajićevo: Zoran Šangut i Predrag Matić Fred, bivši logoraši

Photo: www.dubrovacki.hr

Optužnicu protiv bivšeg načelnika Uprave za sigurnost JNA Aleksandra Vasiljevića Hrvatska je prije nekoliko dana poslala srbijanskom Tužilaštvu za ratne zločine. U optužnici, između ostalog postoji i dokument iz kojeg je vidljivo da je osnivanje logora na području Srbije, Hrvatske i BiH bilo planirano još krajem 1991. godine, iako u BiH rat u to vreme zvanično još nije počeo * Žene u crnom i Art klinika traže postavljanje spomen ploča u Stajićevu i Begejcima

HRT je u subotu u Drugom dnevniku objavila ekskluzivnu vest da u optužnici protiv bivšeg načelnika Uprave za sigurnost JNA Aleksandra Vasiljevića, koju je Hrvatska poslala Srbiji pre nekoliko dana, postoji dokument iz kojeg je vidljivo da je vrh JNA naredio osnivanje logora, a agenti KOS-a vodili glavnu reč.

U dokumentu se, prema saznanjima HRT, u osam tačaka govori o osnivanju logora Stara Gradiška, njegovom komandovanju, osiguranju i životu i radu u njemu. Iako se u tački šest izričito navodi da s ratnim zarobljenicima treba postupati u duhu Ženevske konvencije, prema svedočanstvima preživelih, u Staroj Gradiški, a i u drugim logorima, nikakve se konvencije i pravila nisu poštovali. U samoj optužnici postoje svedočanstva 250 logoraša koji mogu da potvrde kako su bili tretirani u logorima pod kontrolom JNA.

Prema rečima Pere Kovačevića iz Udruženja pravnika „Vukovar 1991” koji je imao uvid u optužnicu, u njoj postoji dokument koji je nastao u Upravi za bezbednost SSNO (Savezni sekretarijat za narodnu odbranu), na čijem čelu je bio Aleksandar Vasiljević, da su svi logori koji su osnivani bilo na području Srbije, Hrvatske ili BiH bili pod direktnom nadležnošću Uprave za bezbednost SSNO.

Iz optužnice se vidi njegova komandna odgovornost za logore: Aleksandar Vasiljević

Photo: Stock

„U optužnici postoji dokument o osnivanju logora Stara Gradiška, ali i dokument iz kojeg je vidljivo da su svi logori na području Srbije, Hrvatske i BiH bili pod nadležnošću Uprave za bezbjednost SSNO, na čijem čelu je bio general major Aleksandar Vasiljević. To automatski znači da je sve ono što se događalo protivno Ženevskim konvencijama o međunarodnom ratnom pravu, a njih je bilo puno, zapravo bilo pod Vasiljevićevom nadležnošću. U samoj optužnici koja je u Hrvatskoj dovršena i postala pravomoćna, prikupljeni su materijalni i drugi dokazi iz kojih je vidljivo da je 19 branitelja, koji su bili u logorima u Srbiji, od posljedica torture i mučenja umrlo, da ne govorimo o postupanjima u logorima, iznuđivanju iskaza i drugim detaljima, pa i silovanjima kada je riječ o ženama. Svi ti dokazi ukazuju da general Vasiljević, a i svi njegovi podređeni koji su bili zapovjednici logora, kao što je potpukovnik Živanović, nisu ništa poduzimali, dapače, to su tolerirali, a to je čist princip zapovjedne odgovornosti”, istakao je Kovačević za e-Novine.

Dodao je da je Hrvatska tražila taj dokument od Srbije i nije uspela da ga dobije. Stigao im je zahvaljujući Sporazumu o suradnji između ICTY sa DORH-om. Komentarišući pokušaj vladajuće HDZ da donese Zakon o ništetnosti, Kovačević kaže da bi, ukoliko bi bio usvojen, on onemogućio procesuiranje Aleksandra Vasiljevića.

„Taj zakon je nepotreban, Hrvatska ima već takav zakon iz 1991. godine. To je zakon o stavljanju izvan snage Zakona o vojnim sudovima i vojnom tužilaštvu. Ovo je čisto predizborni trik koji je služio da se HDZ pokakaže kao zaštitnik branitelja. Po meni, on bi narušio ovaj dio, sada već uspješne suradnje između tužietljstava Srbije i Hrvatske. Bio bi štetan i po optužnici za Vasiljevića jer bi mogao dati Srbiji izliku da kazneno ne goni Vasiljevića odnosno Živanovića, jer se može tretirati sa stajališta srbijanskog tužiteljstva za ratne zločine da je Hrvatska otkazala sporazum Mladena Bajića i Vladimira Vukčevića potpisan 16. 10. 2006. godine”, pojasnio je Kovačević.

U nekim od dokumenata, u koje su i e-Novine imale uvid, vidi se da je komandi Petog korpusa naređeno da formira „sabirne logore” za zarobljenike „na osnovu Naređenja Uprave bezbednosti SSNO, od 10.10 91 godine i Upustva o postupanju prema licima koja su u vezi sa unutrašnjim sukobima na teritoriji 1. VO (vojna oblast) od 24.9.1991 formirati sabirni logor za ratne zarobljenike, a u cilju prihvata i smeštaja ratnih zarobljenika IZ ZONE BORBENE ODGOVORNOSTI 5. KORPUSA”

U naredbi koju potpisuje general – potpukovnik Vladimir Vuković, piše: „Naređujem - 1. Sabirni logor za ratne zarobljenike formirati u prostorijama bivšeg KPD-a Stara Gradiška. Za formiranje i funkcionisanje logora odgovoran mi je PK za pozadinu koji će usko sarađivati sa OB i organom za moral”

U tački osam se navodi da „rezervni rejon za Logor za ratne zarobljenike imati u objektima VU „Karađorđevo“ na poligonu „Kozara“ u s. Dobrnja – Manjača”.

U optužnici, koju je Županijski sud u Osijeku podigao u aprilu 2011. godine se navodi da su general Aleksandar Vasiljević i potpukovnik Miroslav Živanović optuženi protiv general-majora JNA Aleksandra Vasiljevića i potpukovnika Miroslava Živanovića odgovorni za ratne zločine nad civilima i ratnim zarobljenicima u logorima Stajićevo, Begejci i drugim logorima u Srbiji.

Vasiljević (73) je kao bivši načelnik Uprave za bezbednost JNA optužen po komandnoj odgovornosti za zlostavljanje civila i ratnih zarobljenika u logorima u Begejcima, Stajićevu, Sremskoj Mitrovici, Nišu i Staroj Gradiški, koji su osnovani po nalogu Uprave bezbednosti tadašnjeg Saveznog sekretarijata za narodnu odbranu. U njima je, prema optužnici, ubijeno 19 civila od početka oktobra 1991. do maja 1992. Vasiljeviću se, kao nadređenom okrivljenom Živanoviću, na teret stavlja da je znao, ali da nije ništa učinio da spreči zlostavljanje, torture, silovanja i ubijanja u logorima ili kazni počinitelje.

Crtež logoraša iz Begejaca

Tužilaštvo ukazuje da su, pored ubijanja, većem broju zatvorenih civila i ratnih zarobljenika nanesene teške telesne povrede s trajnim fizičkim i psihičkim posledicama. Potpukovniku Živanoviću (62) tužilaštvo stavlja na teret da je od oktobra 1991. do kraja 1992, kao komandat logora Stajićevo i Begejci, dopuštao mučenja i nečovečno postupanje, i da je po nalogu Vasiljevića organizovao logore u koje su, protivno normama međunarodnog ratnog i humanitarnog prava, dovodili zarobljene civile i zarobljene pripadnike oružanih snaga Hrvatske. U optužnici se navodi da je u logorima više žena silovano i seksualno zlostavljano.

Prema podacima Hrvatskog društva logoraša srpskih koncentracijskih logora, samo na teritoriji Srbije bilo je preko 30 logora, a najveći među njima bili su Stajićevo, Begejci, Sremska Mitrovica VIZ Beograd i Niš. e-Novine su ove godine objavile feljton sa potresnim svedočanstvima logoraša iz kojih su vidljive sve vrste tortura kojima su bili podvrgnuti.

Udruženje pravnika „Vukovar 1991” pokušali su da dobiju dozvolu od vlasti u Srbiji da postave ploče na mestima gde su u Stajićevu i Begejcima bili logori. Iako je predsednik Skupštine opštine Zrenjanin u to vreme lično podržao zahtev, gradski poslanici oko toga nikada nisu raspravljali. Policija je odbila zahtev na perfidan način - navodno nije mogla da im garantuje bezbednost, dok su u međuvremenu patriotske snage dežurale ispred zgrada u kojima su ljudi mučeni i ubijani na najgori mogući način, braneći „srpsko dostojanstvo”.

Isto udruženje poslalo je 2008. godine krivičnu prijavu srbijanskom Tužilaštvu za ratne zločine i nekoliko puta tražilo da ih primi predsednik Srbije. Dok Tužilaštvo za ratne zločine ponavlja već tri godine da je prijava u predistražnom postupku, što u prevodu znači da je drže u ladici, logoraše iz Hrvatske predsednik Srbije nikada nije ni udostojio odgovora na zahtev.

Nevladina organizacija „Žene u crnom” i umetnička asocijacija „Art klinika” obratile su se 12. oktobra 2011. godine odbornicima i odbornicama Skupštine opštine Zrenjanin i članovima i članicama Komisije za utvrđivanje naziva trgova i ulica, zahtevajući da podrže zahtev za postavljanje spomen ploča na mestima logora Stajićevo i Begejci.

Logor u Manjači je bio planiran 1991, mesecima pre zvaničnog početka rata u BiH

Photo: Stock

U zahtevu se između ostalog navodi da je sada pravi trenutak da se „taj nedopustivi propust ispravi”. „Naime, dana 18. novembra 2011. godine navršava se dvadeset godina od pada Vukovara, posle opsade duge 87 dana, a istog dana osnovan je i logor Stajićevo. U logorima u Vojvodini, kao što je poznato i pouzdano dokumentovano, ubijen je veći broj hrvatskih ratnih zarobljenika, dok su ostali bili izloženi nečovečnom postupanju, zbog čega su mnogi od njih postali invalidi.

Postavljanjem spomen ploče na mestima gde su bili logori Stajićevo i Begejci doprineli bismo jačanju procesa pomirenja i poverenja na području bivše Jugoslavije, te obezbedili neku vrstu simboličke (ali višestruko važne) reparacije žrtvama tih logora i njihovim porodicama. Ujedno, postavljanje spomen ploča će biti značajan korak na planu oslobađanja naše zemlje od tereta koje su ostavili ratovi devedesetih godina, u kojima je JNA pod kontrolom režima Slobodana Miloševića, uz srpske paravojne formacije počinila stravične zločine”, navedeno je u zahtevu.

Patriote brane mesto zločina: Protesti povodom najave postavljanja ploče u Stajićevu

Photo: gdb.rferl.org

Umesto tvrdokornog istrajavanja na poricanju zločina počinjenih u naše ime i relativizovanja nedavne prošlosti došlo je, duboko smo ubeđene, vreme za početak priznanja odgovornosti za zločine: prema žrtvama zločina u koncentracionim logorima, prema građankama i građanima Srbije u čije su ime oni izvršeni, prema državi u kojoj živimo. Postavljanje spomen ploča predstavljalo bi čin moralne i ljudske odgovornosti članica i članova Komisije i svih odbornica i odbornika Skupštine Grada Zrenjanina, kao i države Srbije. To bi vodilo prevazilaženju prošlosti i stvaranju perspektive za budućnost slobodnu od nasilja, zla i nehumanosti. Verujemo da ćete biti na visini vašeg istorijskog zadataka i da ćete se odupreti onima koji svojim poricanjem zločina Srbiju vode u propast”, istakle su Žene u crnom i predstavnici Art klinike.

Na potezu je Tužilaštvo za ratne zločine Srbije, državna vlast i, na kraju, građani Zrenjanina koji su dozvolili da im dostojanstvo naruše „čuvari zločina i zločinaca”.