Region Ličnosti
email Pošalji prijatelju
print Verzija za štampu Plain text Samo tekst Komentari Komentara (3)

Neautorizivana ratna biografija gradonačelnika Prijedora

Marko Pavić - karijerista, ne zločinac

Veličina slova: Decrease font Enlarge font
Od službenika DB-a do gradonačelnika: Marko Pavić, vlasnik šuplje biografije
Od službenika DB-a do gradonačelnika: Marko Pavić, vlasnik šuplje biografije
Photo: gradprijedor.com

Večiti gradonačelnik Prijedora Marko Pavić, kako je rekao u jednom od naručenih intervjua koje redovno daje svom stranačkom biletenu „Kozarskom vjesniku“, nikad ne razgovara o prošlosti, jer je „okrenut budućnosti“. Verovatno je zbog tog animoziteta prema minulim vremenima njegova biografija puna rupa. Informacije o tome čime se Pavić bavio odmah pre rata i tokom njega poprilično su mutne, a čini se da prvog Prijedorčanina, istina nesklonog razgovoru sa medjima koje ne drži pod kontrolom, niko ne želi da uznemirava pitanjima o tom periodu. E-novine su više puta ove godine pokušavale zakazati razgovor sa gradonačelnikom, no svaki put smo obaveštavani da Marko Pavić nema vremena za nas. Stoga smo zanjimljive detalje o njegovoj ratnoj delatnosti morali istražiti sami

Iz zvanične Pavićeve biografije saznaćemo da je rođen 1947. u Bistrici nadomak Prijedora, gde je završio osnovnu školu i gimnaziju. Školovanje je nastavio na Pravnom fakultetu u Zagrebu, o njegovom radnom iskustvu, pak, podaci su izuzetno nejasni. „Dugo godina obavljao funkciju direktora Preduzeća za PTT saobraćaj Prijedor”, “obavljao druge odgovorne funkcije u privredi i državnim institucijama”, imenuje se i nekoliko od njih: predsednik Skupštine opštine Prijedor, entitetski Ministar saobraćaja i veza, narodni poslanik.

Detalji ostaju nepoznati, a o načinima na koje ih Pavić zataškava najbolje svedoči činjenica da većina naših sagovornika, u strahu od odmazde, želi da ostane anonimna.

Šta krije ta tako uspešno čuvana tajna o životnom putu gradonačelnika Prijedora?

Odvođeni sa radnih mjesta u smrt: Zatočenici u prijedorskim logorima
Photo: Stock

Diskretni šarm DB-a

Husein Redžić, preratni direktor preduzeća Kozaraputevi, kasnije zatočenik u Omarskoj, priseća se početka Pavićeve karijere. „Marko Pavić je završio Pravni fakultet i započeo svoj radni staž u Kozaraputevima u Banjaluci, čiji je stipendist bio“, kaže. „U ovom preduzeću ostao je relativno kratko vrijeme. Dobio je posao u Državnoj bezbjednosti u Prijedoru. Tu je proveo najveći dio svog predratnog radnog vijeka.“

Brzo je postao šef DB-a za prijedorsku regiju, a pošto je odavde dolazio i šef celog bosanskog DB-a Duško Zgonjanin, obaveštajne službe u ovom kraju bile su izuzetno jake. Kasnije su one odigrale ključnu ulogu u planiranju i izvođenju etničkog čišćenja, formiranju i upravljanju paravojnim formacijama i kriznim štabovima. Jedan od mojih sagovornika skreće mi pažnju da je na primer Milomir Stakić u trenutku kad je preuzeo funkciju predsednika Skupštine opštine, pa šefa Kriznog štaba, imao samo 30 godina: „Osuđen je na 40 godina zatvora s pravom, ali da se ne lažemo: iza tako mladog čovjeka neko je morao stajati“.

„U politiku je ušao kao ljubimac Milana Malbašića, dugogodisnjeg direktora RZR Ljubija, a kasnije predsjednika SO Prijedor, koji je osamdesetih godina prošlog vijeka vukao sve važnije konce u Prijedoru“, nastavlja Redžić. „Marko je vrlo brzo postao predsjednik Općinske Organizacije Socijalističkog saveza radnog naroda Jugoslavije. Poslije je bio i predsjednik Skupstine općine.“

Tu funkciju je objavljivao sve do prvih višestranačkih izbora 1990. godine. Dogovorom između SDS i SDA njegovo mesto preuzeo je Muhamed Čehajić, kasnije ubijen u Omarskoj.

Pre rata Pavić sr pojavljuje kao kandidat reformista Ante Markovića za mesto u republičkom parlamentu. U prvom krugu niko nije dobio dovoljno glasova, u drugom je pak pobedio Mevludin Sejmenović (SDA), kasnije zatočenik u Omarskoj. Sejmenović je prilikom svog svedočenja u Hagu tvrdio takođe da je Pavić tada po prvi put dobio tihu podršku SDS-a, koji nije imao svog kandidata. Pavićeva greška je, prema Sejmenoviću, bila činjenica da nije uspeo da privuče glasove „pravih Srba“.

Izgleda, pak, da je Pavić ovu lekciju naučio vrlo brzo, jer odmah nakon kraće postizborne pauze počinje njegovo skretanje prema SDS-u.

„Raspadom Reformista Marko je tražio način kako da se približi SDS-u“, spekuliše Husein Redžić. „Kao iskusni bezbjednjak ponudio im je svoje usluge, ovi su to prihvatili. Pričalo se da je SDS Prijedora prihvatio većinu Srba iz rukovodstva Reformista.“

U stranku se učlanio zvanično tek 1993. i odmah je postao član njenog Glavnog odbora.

SDS-ov poštar

„U to vrijeme [kraj 80-ih] starija garda političara i privrednika u Prijedoru se povukla ili penzionirala i Marko je tu vidio svoju šansu“, tvrdi Husein Redžić. „Izabrao je mjesto direktora Pošte, vjerovatno najlagodnije i ruklovodno mjesto sa najmanje glavobolje.“

Pavić se pobrinuo za to da ne privuče previše pažnje.

Ipak, prema izveštaju organizacije Human Rights Watch iz 1997, upravo je na funkciji šefa PTT-a odigrao ključnu ulogu tokom smene vlasti u Prijedoru. Srpska kontrola nad Poštom olakšavala je finansijske transakcije u predratnom periodu. Ured Pošte pod vodstvom Pavića bio je korišten za pranje novca pre nego što su Srbi preuzeli vlast i nakon toga.

„On je prije svega puno bio uključen u dešavanja u Prijedoru za vrijeme rata“, o ratnoj ulozi gradonačelnika rekao mi je svojevremeno Muharem Mureslović, lider Stranke za BiH i nekadašnji zatočenik u Omarskoj. „On je radio u bezbjednosti i radio je u Pošti. Kad god je trebao neki zločin se napraviti telefoni su bili isključeni, to je poznata stvar.“

I stvarno: tokom celog rata telefonske veze s Kozarcem i drugim mestima bile su odsećene prilikom svakog napada da stanovnici ovih mesta ne mogu kontaktirati druge ni tražiti pomoć.

Pavićeva saradnja sa SDS-om nije bila idilična. Kako je u Hagu izjavio Mevludin Sejmenović, nakratko je Pavićevo mesto u Pošti pripalo izvesnom Slavku (svedok se nije setio prezimena), a sve u trenutku kad se SDS rešavao nestranačkih ličnosti u javnom životu.

 
Photo: Stock

Ovde valja napomenuti i boračku epizodu gradonačelnika. Neko vreme, naime, bio je pomoćnik komandanta za bezbednost Pete kozaračke brigade, Pere Čolića. Navodno svom nekadašnjem podređenom Čolić može da se zahvali na usponu u vojsci. Naime, kada je 1996. Biljana Plavšić, Pavićeva tadašnja pokroviteljica, smenila s funkcije načelnika Generalštaba VRS generala Ratka Mladića, njegovo mesto preuzima nepopularni i široj javnosti nepoznati Čolić, čiji je glavni kvalitet odanost predsednici, a ne paljanskom rukovodstvu SDS-a.

Sve Pavićeve žrtve

Da bi Pošta ispunila sve zadatke koje joj je diktirala nova vlast, morala je biti etnički čista.

Silvije Šarić, sekretar u Pošti, odveden je odmah po otvaranju logora u Omarsku“, priča Husein Redžić. „U namjeri da sazna gdje joj je muž i može li mu se nekako pomoći, Silvina supruga Milka pokušala je kontaktirati Marka na razne načine, ali uvijek bezuspješno. Odlučila je da ga sačeka ispred stana i kad je Marko naišao pokušala mu je prići. Marko je samo prošao pored nje okrenuvši glavu na drugu stranu. Silvu Šarića je u logoru ubio izvjesni Gruban, radnik Pošte.“

Kako mi kaže jedan od logoraša, Šarić je odveden jednog dana u zloglasnu Belu kuću iz koje je donesen u ćebetu. Umirao je na podu tačno tri dana.

 
Photo: www.glassrpske.com

Human Rights Watch govori o članovima HDZ odvedenima u logor direktno sa radnih mesta u Pošti. Ipak, pominje i jedan izvor koji tvrdi da se u jednom trenutku Pavić protivio otpuštanju Bošnjaka i Hrvata iz Pošte.

 

Toj navodnoj pomoći protvreči još jedan primer koji navodi Redžić.

„Markov kum i veliki prijatelj, Idriz Jakupović, dugogodišnji direktor Centra za socijalni rad, isto tako tragično je završio u logoru Omarska. Pričalo se da su to bile žrtve koje je Marko morao podnijeti da bi bio prihvaćen od SDS-a.“

„Idrizova supruga Senka je pokušavala da dođe do Marka”, kaže mi drugi sagovornik, „čak ga je zvala kući, ali se nije javljao. Napomenula mi je da joj je Idriz jednom prilikom rekao da njega nikako ne smije uvrijediti, jer je njemu Marko treći brat! Bili su baš bliski!”

Zanjimlivo je da je pomenuti Pavićev kum stric današnjeg predsednika Skupštine opštine Prijedor, Seada Jakupovića (SDP), odanog koalicionog partnera gradonačelnika.

***

Redžić kaže: „Marko, kao iskusni obavještajac, ostavlja vrlo malo ili gotovo nikave tragove iza sebe. Sve radi iz sjenke i preko drugih.“ Tako i njegov životni uspon može da budi kontroverze, ali teško da će postati predmet istrage.

Nije to dakle biografija haškog osuđenika.

Ali sigurno nije ni uglednog građanina.

star
Oceni
3.63
Ostali članci iz rubrike Ličnosti