Region BiH
email Pošalji prijatelju
print Verzija za štampu Plain text Samo tekst Komentari Komentara (8)

Da se ne zaboravi

Dvadeset godina od genocida u Prijedoru

Veličina slova: Decrease font Enlarge font
Photo: Stock

U četvrtak, 31. maja, obeležava se 20 godina od početka sprovođenja genocida nad nesrpskim stanovništvom na teritoriji opštine Prijedor. Poslednjeg dana 5. meseca lokalne vlasti na čelu sa SDS, koji je vodio sadašnji haški optuženik Radovan Karadžić, izdale su naredbu po kojoj su svi pripadnici nesrpskog stanovništva imali obavezu da van kuća nose bele trake oko ruke i da na prozorima kuća istaknu bele čaršave ili zastave. Mreža nevladinih organizacija iz BiH i Srbije obeležavaju 31. maj kao Međunarodni dan belih traka, u znak sećanja na sve ljude nad kojima je počinjen zločin zbog njihove rasne, verske, etničke i političke pripadnosti. O genocidu u Prijedoru srbijanski mejnstrim mediji poslovično ćute, te e-Novine još jednom podsećaju na razmere ovog organizovanog zločina

Umesto o logorima u BiH kroz koje je prošlo na hiljade ljudi, u Srbiji se 31. maja priča o duvanskom dimu. Umesto da razgovaramo o tome kako se desilo da jedna država na koncu 20 veka pruži logističku, vojnu i ekonomsku podršku fašističkom projektu - jer kako se drugačije može nazvati ono što se od 1992. dešavalo u Prijedoru - u srbijanskoj javnosti je na dnevnom redu masovna zavisnost građanki i građana od nikotina. Tema o kojoj svakako treba diskutovati, ali je licemerno (poput isticanja upozorenja o štetnosti pušenja na kutijama cigareta) izbacivati je u prvi plan u zemlji čiji srednjoškolci, a bogami i njihovi roditelji, ne znaju ili ne žele da znaju za toponime smrti - Omarsku, Keraterm , Manjaču, Trnopolje, Kozarac, ...

Žene u crnom se sećaju Prijedora
Nevladina organizacija Žene u crnom organizuje u četvrtak popodne, povodom Svetskog dana belih traka, na Trgu Republike u Beogradu skup solidarnosti sa žrtvama zločina počinjenih u Prijedoru i širom sveta. Događaj počinje u 16 časova.
Svetski dan belih traka se obeležava i u BiH pa svi zainteresirani građani i građanke Sarajeva bele trake i promotivne brošure mogu dobiti na sledećim lokacijama: Studentski eFM Radio - Zmaja od Bosne 8 - Univerzitetski kampus, Art kino Kriterion - Obala Kulina bana 2, Internacionalni teatarski festival MESS - Titova 54/II, Inicijativa mladih za ljudska prava YIHR BiH - Mula Mustafe Bašeskije 8/IV i Sarajevski ratni teatar SARTR - Gabelina 8.

31. maja 1992. godine vlasti bosanskih Srba u Prijedoru izdale su naredbu putem lokalnog radija kojom se naređuje nesprskom stanovnistvu da obeleži svoje kuće belim zastavama ili čarsavima, i da pri izlasku iz kuća stave bele trake oko rukava. Na kraju su podeljeni u dve grupe: muškarce između 12 i 15 ili 60 do 65 godina, i žene, decu i starce. Muškarci su uglavnom odvedeni u logore Keraterm i Omarska, a žene u logor Trnopolje. U kampanji istrebljenja u kojoj su sprovođene masovne egzekucije, silovanja, otvarani koncentracioni logori i činjeni drugi zločini, konačni ishod bio je uklanjanje 94 odsto bosanskih Bošnjaka i bosanskih Hrvata sa teritorije opštine Prijedor.

Prema zvaničnim informacijama iz udruženja žrtava, u Prijedoru je ubijeno ukupno 3.173 civila, dok je 31.000 ljudi bilo zatočeno u logorima u okolini Prijedora. Istraživačko dokumentacijski centar iz Sarajeva navodi da je u periodu od 1991. do 1995. u direktnim vojnim akcijama ubijeno ili nestalo 5.209 građana Prijedora, od toga 4.093 Bošnjaka, 898 Srba te 182 Hrvata. Brojevi jesu hladni, ali pružaju jasan uvid u razmere zločina.

POČETAK: Kao i u ostatku BiH, napetost u Prijedoru bila je u usponu od aprila '92. godine. Kada se 22. maja dogodio incident na Hambarinama, već se uveliko pričalo o podeli optštine - Srbi su za sebe "odrezali" 70 odsto teritorije, zahvativši sve važnije industrijske tačke - a duž puteva su nicale barikade koje su sejale različite uniformisane grupe. Na jednoj od tih blokada, kod Hambarina, zaustavljen je automobil sa petoricom muškaraca. Vozilom je upravljao Hrvat, a ostala četvorica bili su Srbi. Kada su odbili naredbu da predaju oružje, došlo je do razmirica koje su kulminirale pucnjavom. Epilog: trojica mrtvih, dva Srbina i jedan Musliman.

Nakon incidenta, krizni štab opšine Prijedor objavio je putem prijedorskog radija ultimatum stanovnicima Hambarina i okolnih sela da vlastima u Prijedoru predaju ljude koji su bili na kontrolnom punktu, kao i sve oružje. Vlasti u Hambarinama odlučile su da ne ispune uslove ultimatuma, te su nakon isteka roka Hambarine napadnute. Posle nekoliko sati artiljerijskog granatiranja, srpske oružane snage ušle su u ovo područje uz podršku tenkova i drugog naoružanja, a nakon kratke sporadične borbe lokalne vođe sakupile su i predale većinu oružja. Usledili su napadi na Kozarac koji je na koncu bio razoren i opljačkan.

Pripadnici nesrpskog stanovništva na teritoriji prijedorske opštine otpušteni su sa posla, a zbog nacionalne i verske različitosti trpeli su svakodnevene uvrede i pretnje. Kretanje ne-Srba u krugu opšine takođe je bilo onemogućeno, a kontrolisano je policijskim satom i blokadama na kojima su pregledavane lične isprave. Ako osoba nije bila "ispravne", srpske, nacionalnosti, prolaz joj je mogao biti uskraćen. Kontrola kretanja protezala se i na privatne stanove, korišćenjem evidencije u koju su muslimani i Hrvati morali unositi kretanje pojedinaca u stambenim zgradama, a dnevno su vršeni pretresi skoro svih stanova muslimana i Hrvata. Dodatna ograničenja obuhvatala su i blokiranje telefonskih linija i delomično isključivanje električne struje ne-Srbima. U celoj opštini džamije i ostale nepravoslavne verske institucije bile su uništavane, a oduzimana je imovina muslimana i Hrvata.

Mesto stradanja: Logoraši u Manjači i njihovi krvnici
Photo: Stock

Dok je pre sukoba u Prijedoru bilo oko 50.000 muslimana i 6.000 Hrvata, nakon čišćenja ostalo je samo oko 6.000 muslimana i 3.000 Hrvata. I oni su živeli u vrlo teškim uslovima. Pozivani su da obavljaju teške i opasne poslove, bila im je otežana kupovina osnovnih životnih namirnica, zlostavljani su i ubijani neprekidno. Kao rezultat ovih teškoća, Visoki komesar za izbeglice Ujedinjenih nacija (UNHCR) i MKCK tražili su od vlasti bosanskih Srba dozvolu za evakuaciju preostalih ne-Srba sa opštine Prijedor, a kad im je to odbijeno, odlučili su da bliže prate kako se postupa sa manjinama u Prijedoru.

SPISAK ZLOČINACA: Haški tribunal je proveo najobimniju istragu po pitanju dešavanja za vrijeme proteklog rata u Prijedoru. Donesene su brojne presude licima odgovornim za progone i zločine protiv čovečnosti u ovoj opštini.

* Srđo Srdić: zubar, zapalio kuću i kafić "2M" svome sinu koji je bio oženjen Bošnjakinjom;

* Dr Mile Radetić: ginekolog, prvi predsjednik SDS Prijedor;

* Dr Milomir Stakić: lekar, prvi predsjednik Srpske opštine Prijedor, sve naredbe svojih vođa sa Pala Karadžića, Mladića i iz Banja Luke Vukića, Kuprešanina i Brđanina revnosno izvršavao. Bio organizator osnivanja koncentracionih logora Omarska, Keraterm i Trnopolje u kojim je ubijeno oko 10.000 civila, organizator etničkog čiščenja, jedan od najodgovornijih za genocid u Prijedoru gdje je ubijeno oko 20.000 civila i brutalno silovano oko 5.000 žena i djevojaka, naredbodavac likvidacije svih prijedorskih liječnika - Jusufa Pašića, Zdenka Sikore, Osmana Mahmuljina, Eniza Begića, Rufada Suljanovića, Esada Sadikovića-eksperta UN;

*Simo Mišković: predsjednik SDS, sledbenik velikosrpske ideje i njen revnosni izvrišitelj;

*Simo Drljača: pravnik, načelnik srpske milicije, odgovoran za funkcionisanje koncentracionih logora smrti, za hapšenje, privođenje i odvođenje u logore, potpisnik svih spiskova i naredbi za smaknuća;

* Slobodan Kuruzović: nastavnik, komandant logora Trnopolje, uz njegovu saglasnost izvršena su mnoga ubistva i silovanja u Trnopolju, obogatio se pljačkajući imovinu Bošnjaka i Hrvata;

Čovek koga su zvali "Firer": Milomir Stakić
Photo: Stock

* Mile Mutić: nastavnik, direktor Informativnog centra u kome su bili Kozarski vjesnik i Radio Prijedor. Pretvorio Kozarski vjesnik u srpsko šovinističko glasilo, isticao se u fašističkoj propagandi pozivanja Srba da izvrše genocid nad Bošnjacima i Hrvatima;

* Dragan Savanović: predsjednik Kluba poslanika SDS;

* Slavko Budimir: komandant srpskog Sekreterijata za narodnu odbranu, potpisnik svih naredbi o iseljavanju Bošnjaka i Hrvata;

* Milovan Dragić: ekonomista, organizator oduzimanja imovine od Bošnjaka I Hrvata;

* Slobodan Balaban: inžinjer, naredio likvidaciju svih inžinjera i tehničara koji su radili u Rudniku željezne rude Ljubija; ubijeni su Ibrahim Paunović, Ilijaz Drobić, Mehmedalija Sarajlić, Ešref Crnkić, Mato Tadić i još oko 90 inžinjera i tehničara;

* Dušan Kurnoga: ekonomista, za potrebe srpskih zločinaca opljačkao sve državne robne rezerve nafte i benzina;

* Bogdan Delić: profesor, zadužen za likvidaciju profesora i nastavnika;

* Vladimir Arsić: pukovnik, pogazio sve ženevske konvencije, prvi je naredio stavljanje četničkih obilježija na odore vojnika kojim je komandovao;

* Radmilo Zeljaja: major, na ulazu u Kozarac postavio je tablu sa natpisom “Radmilovo” i tako gradu kojeg je srušio dao svoje ime. Komandovao operacijama etničkog čiščenja Prijedora, formirao koncentracione logore smrti i učestvovao u masovnoj likvidaciji logoraša, jedini je mogao potpisati nalog za oslobađanje iz logora;

* Zoran Karlica: rezervni kapetan, učesnik etničkog čišćenja Prijedora;

* Drago Tubin: rezervni poručnik, komandovao jedinicama koje su izvršile zločine u Kozarcu, Hambarinama, Čarakovu i Prijedoru, naredio masovno strijeljanje civila u Partizanskoj ulici i Lukovici kada je brutalno ubijeno 320 ljudi;

* Savan Runjo: nastavnik ONO I DSZ , major, rukovodio kampom za obuku četničkih dobrovoljaca u Podgradcima, glavni vojni strateg četnika;

* Željko Mejakić: komandant koncentracionog logora Omarska.

* Duško Sikirica: komandant koncentracionog logora Keraterm;

FAŠIZAM ŽIVI I DANAS: Da se odnos prema žrtvama nije promenio ni nakon dve decenije, pokazuje primer sadašnjih vlasti na teritoriji Prijedora, koji se, za one koji ne znaju, nalazi u sklopu manjeg bh. entiteta. Naime, načelnik opštine Marko Pavić zabranio je prošle nedelje nevladinim organizacijama da u Prijedoru održe performans u znak sećanja na 266 ubijenih žena u tom gradu. Performans je podrazumevao javno čitanje imena žrtava i polaganje belih prostirki na gradskom trgu. Identičan događaj upriličen je u Beogradu u organizaciji Žena u crnom. Bezobzirnost prijedorskih vlasti ovde se ne završava, pa su, nakon što je obelodanjen naziv ovogodišnje manifestacije - "Genocid u Prijedoru - 20 godina" - gradski oci na razgovor pozvali predstavnike Organizacionog odbora od kojih su zatražili da se iz naziva izbaci ta strašna reč - genocid.

Pavić je izričito rekao da neće podržati manifestaciju ukoliko ta reč ostane, a za promenu naziva događaja na kraju su bili i bošnjački odbornici u SO Prijedor, no brzo su se predomislili te poručili Paviću da zakonodavna i izvršna vlast u ne treba da se miješaju u rad nevladinog sektora.

PRETREŠENA SJENA ANGELA: Povodom dvadesetogodišnjice masovnog stradanja nesrpskog stanovništva na teritoriji Prijedora, objavljujemo pesmu "Golem od krzna", prijedorskog pesnika i glumca Darka Cvijetića, čiju su poeziju iz najnovije zbirke "Masovne razglednice iz Bosne" posetioci portala već imali prilike da čitaju.

Golem od krzna

Vidio sam danas čovjeka u centru, na Trgu heroja,s povezom Bijelim oko

nadlaktice lijeve ruke.

Stoji.

 

Čovjek- Antigona.

 

Kojemu su leš Polinika sakrili.

(Skinuli sa krila)

 

Samcat.

Kao pretrešena sjena angela koju je pod stup uguravao.

 

I nitko ne prilazi. Prolaze minuti. Ne miče se.

Ne diše.

Ne dišemo.

 

Prilaze mu dvojica policajaca.

Stoji.

U logoru su mu ubijeni otac i brat.

 

Jak nalet vjetra diže mu kosu i krajeve crnog sakoa.

U kišnicama kristali još stignu biti snijeg.

Dodirnu se.

 

Ruže u svim sortama

Kod Weiss

U proljeće tridesetiosme.

 

Naš portal je 2010. objavio seriju tekstova o genocidu u Prijedoru. U nastavku dajemo linkove ka člancima, za one koji nisu imali prilike da pročitaju ili žele da se podsete:

Ubij, pali, pljačkaj!

Srpski monstrumi vole logore

Firer Stakić, gospodar tuđih života

Savršeni lanac srpskih zločina

Kosturi koji govore

star
Ostali članci iz rubrike BiH