Kosovski Albanci nam vekovima rade o glavi

image

Posle duže pauze, nastavljamo sa objavljivanjem dokumentarnog feljtona o izveštavanju beogradske “Politike” tokom 1992. godine. Ova najmračnija epizoda Miloševićevog huškačkog lista svesno je u Srbiji deponovana u zaborav: taj period se uglavnom ne pominje, postoji samo maglovito sećanje na tekstove koji su raspirivali mržnju i na pojedine autore koji su se svesno stavili na stranu šovinističke histerije. Za mnoge čitaoce, danas, 19 godina docnije, ovo štivo srpske novinarske sramote biće prvi susret sa miloševićevskom krvavom ideologijom koja se otvoreno pripremala za zločine. Baš zato, ovaj feljton valja čitati kao upozorenje i iskustvo ratne propagande bez paralela u poslednjih 50 godina. Tekstove iz “Politike” prenosićemo u celini, bez komentara

Izdanje dnevnog lista "Politika" od 12. septembra 1992. godine

***

Istoriografija: KOSOVSKO PITANJE - ARGUMENTI PROTIV NEISTINA

Kad je krajem zime 1981. izbila pobuna Albanaca na Kosovu u srpskoj javnosti malo se znalo o bližoj prošlosti južne srpske pokrajine. Bio je to jedan od onih brojnih primera kolektivnog zaborava i opšte zapuštenosti istorijskog mišljenja i nacinalne svesti koji su u našem narodu nametnuti rigidnom ideologijom titoizma. Pristajanje da se u ime mutnog internacionalizma dozvoli komadanje srpskih zemalja pokazalo se u odbrani srpskog državnog integriteta druge polovine 20. veka. Kada je nacionalnom politikom titoističke oligarhije stvoren trajan etnički poremećaj na Kosovu i Metohiji na štetu Srba usledio je sveopšti pad komunizma, okončanje hladnog rata i ponovo uspostavljanje nacionalnog principa kao merila novog prekrajanja mape sveta. Tada su se sa svih strana jugoslovenskog prostora bujice šovinističkih voda svom silinom sručile na narod koji je sebe ugradio u temelje prve južno slovenske države, kako se smatralo, vekovne težnje slovenskih elita Balkana.

Photo: Stock

Do pojave uglednog beogradskog istoričara Dušana T. Batakovića nije bilo pravog stručnjaka za kosovskometohijsku prošlost novijeg vremena. Oni koji su se Kosovom i Metohijom do tada naučno bavili radili su to najčešće uzgred, u sklopu drugih istraživačkih celina (ili iz rodoljubive nužde kao Dimitrije Bogdanović), ili su, poput domaćih albanskih istraživača, istoriju tumačili po ideološkim uputstvima iz Tirane. Čitav niz knjiga koje je D. T. Bataković objavio o kosovskometohijskoj prošlosti - monografije, studije i zbirke članaka i dokumenata - predočavao je da svi današnji procesi na Kosovu i Metohiji imaju svoju nezaobilaznu istorijsku pozadinu. Već svojim prvim knjigama autor je privukao pažnju šire kuluturne javnosti odmerenim tumačenjima zasnovanim na pažljivo ispitanoj građi različitog, domaćeg i stranog, porekla. Bataković u svim svojim spisima primenjuje metod saobražen modernim koncepcijama istorijske nauke, koje je sticao istraživanjima i usavršavanjem u V. Britaniji, Austriji i Francuskoj. Međutim, pisac, promišljajući specifičnu istorijsku baštinu našeg naroda, uspeva da odoli izazovima političkog trenutka, izbegavajući da u kritičkom preispitivanju istorijske materije ne sklizne u površni shematizam ili u plitak nacionalni patos, tako karakterističan za ovo naše doba.

Danas, kada se protiv našeg naroda vodi propagandni rat kojim nam se osporava pripadnost evropskoj civilizaciji knjiga "The Kosovo chronicles" (u izdanju sve agilnije i na našem kulturnom tržištu sve važnije, privatne izdavačke kuće "Plato") izuzetno je važan medijski prodor u pokolebanu svetsku javnost. Štampana na dobrom engleskom jeziku, ova knjiga relevantno objašnjava o kakvim se retrogradnim procesima na Kosovu i Metohiji zapravo radi, koje su strateške težnje mnogobrojne albanske manjine i s kakvim se sve nedaćama u sukobu s njom nosio tamošnji srpski narod.

Knjiga je podeljena u tri velike tematske celine koje stranom čitaocu omogućuju potpun uvid u sve aspekte etničkog, verskog, ideološkog i civilizacijskog kosmetskog čvora. U prvoj celini daje se sintetičan pregled odnossa komunista prema nacionalnom pitanju u Jugoslaviji i ukazuje na dubinu podela i sukoba koje su oni izazvali. To je upravo ono o čemu se na Zapadu najmanje zna, a što je predodredilo katastrofu u kojoj se danas nalazi čitav balkanski prostor, sa tendencijom daljeg pogoršavanja. Jer, Bataković merodavno dokazuje da se Jugoslavija raspala upravo zbog nerešavanja kosovskog pitanja, kada su Titovi naslednici, umesto da suzbiju secesionistički pokret na Kosovu, stali u njegovu odbranu. Time se pokazalo da je uslov opstanka titoističkog režima bila neravnopravnost Srba u Jugoslaviji. Podrška koja je secesionistima stizala od nomenklatura iz Ljubljane i Zagreba pokazala je da samo potčinjenost Srba unutar jugoslovenskih granica omogućava dalji opstanak zajedničke države. No, Bataković ukazuje i na manipulaciju kojom su novi partijski vođi pokušali da braneći naciju održe ideološki status quo i sačuvaju sopstvene privilegije. Analizom geneze albanskog pokreta u južnoj srpskoj pokrajini, autohtono staljinističkog, pisac ukazuje da su njegova sadašnja pozivanja na "ljudska prava" samo maska za sprovođenje secesije u novim međunarodnim okolnostima. Bataković je štaviše pokazao da su upravo albanski secesionisti, pod zaštitom titoističkih vlasti, otvorili proces etničkog čišćenja.

Srbin, istoričar i ambasador: Dušan T. Bataković

U drugoj polovini autor daje produbljenu sliku prilika na Kosovu i Metohiji u razdoblju verske netrpeljivosti i rasne isključivosti jasno obeležene neprekidnim albanskim nasrtajima na Srbe, a pod zaštitom panislamske politike poslednjih turskih sultana, ali opet u širokom okviru zamršenog spleta međunarodnih odnosa u epohi imperijalizma. U trećoj celini analizira se civilizacijski raskorak koji je nacionalnom sukobu Srba i Albanaca dao verski okvir vekovne borbe hrišćanstva i islama. Stranom čitaocu, koji se teško probija kroz šumu zamršenih etničkih i verskih sukoba u srcu Balkana, ova knjiga predočava, terminologijom i metodom u standardnim tradicijama zapadne učenosti, suštinske probleme današnjih lomova na čitavom prostoru jugoistočne Evrope.

Od naročite važnosti je da ova knjiga dopre do ruku svih onih koji o Kosovu i Metohiji malo ili ništa ne znaju, a njime se bave iz naučnih, kulturnih, medijskih, političkih ili nekih drugih razloga. Knjiga "The Kosovo chronicles" ubedljivom argumentacijom i modernom interpretacijom suštinski demantuje kvazinaučnost onih opasnih teza koje su preko albanske istoriografije ušle u evropsko javno mnjenje, političko mišljenje i diplomatsko delanje. Ova impresivna knjiga dobar je putokaz domaćim stručnjacima kako stranoj čitalačkoj publici predstaviti istorijsku materiju izuzetne osetljivosti (međuetnički sukobi) na način koji ne dopušta sumnju u objektivnost i zasnovanost ponuđene interpretacije. (Đorđe Maksimović)

***

Nova proza: ROMAN SRPSKE SINTEZE

Među brojnim romanima koje je napisao Danko Popović (ukupno ih je osam - zbir koji ne bi ostao bez dubljeg simpatičkog odjeka ni u knjiženostima bogatijim od srpske), "Udovice" će se po mnogo čemu izdvajati sudom vrednosti koji će povodom njih biti donešen, jer će se, kako nam se čini, najpotpuniji uvid u romaneskni opus ovog pisca moći ostvariti tek kroz razumevanje one sveopšte, sintetizujuće simboličke i metaforičke osnove kakvom se odlikuje ovaj roman. Popovićevo knjiženo delo (u volumenu pomenute forme) moglo bi se, jednom grubom linijom svojih tematsko motivskih sličnosti i drugojakosti, razdvojiti na tzv. istorijski i tzv. društveni roman (naravno, više trpeći od takve podele nego što njome dobija formacija žanra). Iz ugla ovakve podle "Udovice" po svim sumama svojih romanesknih kvalifikacija spadaju u istorijski roman, ostvarujući tako generičko i morfološko jedinstvo sa "Gospodarima" i "Konjakom u Kragujevcu". Ali dok u ovim romanima imamo kao glavne junake dva čelna čoveka srpskih ustanaka, viđenih kroz uzbudljivu priču o krvavoj žrtvi prinetoj na temelj moderne srpske državnosti, kao i priču o mučnom rađanju te državnosti, glavni junak "Udovica" je - Srbija, njen istorijski hod od prvog ustanka do do slobode i njena sloboda kao sudbinski izazov svim generacijama, kao kob koja izjeda do naših dana. Na tom putu posrtanja pod krstom neusaglašenosti sa sopstvenim nacionalnim bićem junaci "Udovica" žive svoju sudbinu poistovećenja sa Srbijom, znajući da su im moranja veća od patnje.

U istorijskoj kodifikaciji "Udovica" najvitalnije umetničke konotacije dobili su: slom Srbije 1813. god., Ustavobraniteljska i Katanska buna, radikalska buna 1883, bežanija u I sv. ratu, poraz Jugoslavije 1941. i njen raspad tokom II sv. rata, zatim bitka na Jelovoj gori i, na kraju, trijumf pobednika i odlazak dela naroda u evropsku tuđinu - manje za hlebom, više za srećom.

Prevodeći činjenice istorije u činjenice života, tačnije uvodeći ih u rezonanciju umetničkog čitanja i imaginativne recepcije, u kojima te činjenice postaju svedočanstva višeg reda, ostvarujući tako svoju umetničku samobitnost kao isključivu esencijalnost svog prisustva u tekstu, Popović je sagradio delo koje na svom spoljašnjem planu ima izatkanu gustu mrežu istorijskih činjenica o životu srpskog naroda, a na unutrašnjem planu nosi duboko utisnut pečat sudbine čiji je najtajniji smisao toliko srpski po svom metafizičkom ideogramu da u emanacijama tog plana osećamo nešto odveć tragično da ne bi bilo doživljeno kao ukletost srpskog naroda.

Ima u Popovićevim "Udovicama" jedno življenje istorije (ne življenje u istoriji, koje je i kao slučaj i kao osećanje prolazno), koje okiva dušu teskobom, ispunjavajući roman senzibilitetom tako retkim u našoj književnosti po svom razumevanju istorijskih ritmova u čovekovom neposrednom životu, po saznanju tragične kobi koja razmrvljuje srpski narod, po uočavanju sudbinskih posledica nastalih usled trošenja pojedinačnih i nacionalnih energija, jednom rečju, po snažno proživljenom odnosu između egzistencijalnih imperativa i ontološke dužnosti u čoveku. S obzirom na dubinu zahvata u život i lepotu svoje književne semantike posebno bismo istakli poglavlja "Persida, žena Radičeva" i "Branka, žena Vojislavljeva, majka Veljkova". Načinom građenja "Udovice" nisu tako složene kao "Gospodari", ali nivoima svojih umetničkih struktura one tek katkad za njima zaostaju, mahom onda kad se pisac činjenicom istorije posluži kao istorizmom činjenice.

Nemoćan da izmeri svoje snage u dodirima sa kulturom Evrope: Danko Popović
Photo: www.corbisimages.com

Fabulativnu osnovu "Udovica" čini sedam poglavlja ("hronika", kaže autor) o šumadijskoj porodici Veličković, čiji muški članovi ginu u ustancima, bunama i ratovima, na kraju i u zaljućenim gastarbajterskim tuđinama, sahranjivani neznano gde, u tuđoj zemlji, sa krstačama koje su im udovice i majke pobole uvrh praznog groba pod nebom Šumadije. Najstrašnije bitke koje je naš narod izgubio jesu one koje su njegove majke i žene izgubile us vom srcu. Tuga žena za muževima i sinovima, za domaćinim ai očevima koji neće ostareti u svom domu, jer su umesto za plugom krenuli za Karađorđevim barjakom, jedna je od najdubljih emocija našeg nacionalno-poetskog senzibiliteta, pogotovo tužbalice. Tu tugu Popović je iskazao u tačno izmađenoj patetičnoj intonaciji, sa finim melodijskim prelivima, i pričajući je u kolokvijalnoj patini tako da škrti pojmovi leksike oživljuju u štedre reči stila, iskonske, do bola potresne reči, te nam se ponekda učini da su "Udovice" roman elegija, kakav do sada naša književnost nije poznavala. Pisac je uspostavio značajnu, legendom osenčenu porodičnu povest Veličkovića da bi tako njenu istoriju nazreo u njenoj sudbini, a njenu sudbinu sublimisao kao njenu istoriju.

Iako pripadaju korpusu Popovićevih istorijskih romana, "Udovice" imaju značajnu unutrašnju vezu u ravni uzročno-posledičnih odnosa sa tzv. društvenim romanima ovog pisca. U životnim i metafizičkim prostorima motiva i tema ovog romana postaće nam jasniji Čarapići, Lukići, Ostojići, svi oni koje je oslobođenje zarobilo a sloboda oterala u gastarbajtersku bestragiju, bezdomnicima u domovima, očajnici u tuđini. "Udovice" nude zanimljivo saznanje: da istorija nije syamo ono što je prošlo, već ono što se događa, i da nam se najčešće događa ono što nas raslabljuje, nudeći nam umesto zdravog pamćenja bolest istorije, ukletost življenja umesto razumevanja istorijskog apsurda.

Popović je pisao ovaj roman bez ikakvih predrasuda, sa namerom da sagleda trenutak ove sadašnjosti, pa je zato otvorio sve prozore naše novije istorije. Nije krivica njegovih junaka što se susreću sa iracionalnim bićem svoje prošlosti i fanatizma svoje sadašnjosti, što ih je slomila ljubav prema rodnoj grudi i isilila nemoć da izmere svoje snage u dodirima sa kulturom Evrope. Tako se dogodilo da se u ovom istorijskom romanu čuje najstrašnija osuda našeg vremena, izrečena kao bolno "predosećanje budućnosti", u godinama svirepo ravnodušne sadašnjosti.

"Udovice" su roman sinteze, u njima se najbolje ogleda jedinstvo Popovićeve umetnosti romana. Dve najvažnije projekcije njegovih tema - istorijska i društvena - ovde se susreću u svom izvornom značenju i istorijsko-sudbinskoj uslovljenosti, umetnički razvijene u evropidovskom prostoru fabule romana. Po osećaju za dramaturški raspon priče i tragičnom doživljaju čovekove sudbine, po polifoniji pojedinačnih ljudskih povesti u ovoj opštoj povesti o srpskom narodu, po tonu i semantemu svog šumadijskog idioma "Udovice", s dobrim razlozima, stoje uz "Gospodare" i "Knjigu o Milutinu". (Milutin Srećković)

***

Rat u Bosni i Hercegovini: BITKA NA UŠĆU LIMA U DRINU

Dopisnici "Politike" i juče su javili o žestokim bitkama na ratištima u BiH.

Na trebinjsko-dubrovačkom ratištu, ni jučerašnji dan, u stvari, nije bio izuzetak, piše N. Asanović. On javlja da Prva gardijska brogada hrvatske vojske iz Zagreba artiljerijskom vatrom, posebno vatrom iz VRB-a, neprestano pokušava da probije liniju srpske odbrane na trebinjskom delu hercegovačkog fronta. Posebno snažnu artiljerijsku vatru danima trpe srpska sela na desnoj strani Popovog polja.

Na mostarsko-nevesinjskom ratištu, takođe, nema mira. Muslimansko-hrvatske snage neprestano tuku artiljerijom rejone Sveta Gora, Vranjevići, kao i šire područje grada Nevesinja.

PHOTO: Stock

Bitke u dolini i na ušću Lima u Drinu ne jenjavaju, izveštava B. Novaković, koji navodi da je na liniji goraždanskog fronta Ustiprača - Mesići - Međeđa - Brodari koncentrisano skoro 5 hiljada muslomansko-hrvatskih snaga.

Prošle noći i dana, i u trenutku dok se izveštač javljao redakciji, u dolini, na ušću Lima u Drinu sve je plamtelo od vatre oružja i topovskih granata. Nijedna strana nije saopštila podatke o poginulima i ranjenima, ali je izvesno da je broj žrtava veći nego i u jednoj bici do sada na tom području.

Novinar Tanjuga G. Jorganović juče je, u tekstu koji je emitovala ova agencija, saopštio da je autor priče o "srpskim konc-logorima", u stvari, Haris Silajdžić. On je izašao sa listom od "57 lokacija u 41 gradu na teritoriji Srpske BiH i SR Jugoslavije", navodeći, pored ostalog, da se logori nalaze u beogradskoj kasarni "4. juli", Batajnici, Subotici...

Tanjugovo istraživanje je, inače, potvrdilo da je dezinformacije o postojanju srpskih konc-logora prvi zvanično lansirao Alija Izetbegović. Iduće srede, podseća Tanjug, zatražiće se od Međunarodnog suda da organizuje suđenje ličnostima koje su u svet lansirale tvrdnje o postojanju konc-logora u Jugoslaviji. (M. D.)

***

Nova knjiga u izdanju Ministarstva za informacije Srbije: NOVI SVETSKI POREDAK I SRBIJA

U izdanju Ministarstva za informacije Republike Srbije pre dva dana pojavila se još jedna nova publikacija: "Novi svetski poredak i Srbija (u ogledalu medija)" autora Đorđa Miloševića.

Na dva jezika, srpskom i engleskom, paralelno, ova knjiga se bavi najvažnijim temama i najupečatljivijim primerima medijskog rata neverovatnih razmera koji je u poslednjih godinu dana vođen u svetu sa ciljem rušenja ugleda Srbije i srpskog naroda i satanizovanja Srba u ratnim sukobima u bivšoj Jugoslaviji. To su, u nizu drugih, i teme "Podrške svetskih medija i političkih krugova secesionizmu u Jugoslaviji", "Uloga nemačkih medija u jugoslovenskom konfliktu", "Američki mediji i raspad Jugoslavije", "Evropski mediji i manipulisanje informacijama" i "Satanizacija Srbije u međunarodnoj javnosti".

Knjiga je bogato ilustrovana i grafički savremeno opremljena. U protekle dve godine Ministrastvo za informacije Republike Srbije objavilo je 25 knjiga, različitih video traka i publikacija, na više svetskih jezika, pored izdanja na srpskom, i to o najaktuelnijim temama i događajima na tlu bivše Jugoslavije. (D. Đ.)

*Nastavak feljtona u petak 21. decembra