Kultura Tema
email Pošalji prijatelju
print Verzija za štampu Plain text Samo tekst Komentari Komentara (1)

Sjećanje na Eda Ljubića

Kralj jugoslovenskog swing sevdaha

Veličina slova: Decrease font Enlarge font
Photo: e-posavina.com

Edo Ljubić je preminuo 15. marta 1993. godine. Sahranjen je u Santa Barbari u Kaliforniji. Ove godine napuniće se devetnaest godina od njegove smrti i sto godina od njegovog rođenja. Bio bi red da se to, makar i na najskromniji način, obilježi

Prosto je nevjerovatno kako magla zaborava može da prekrije stvari, događaje i ljude. Čak i one vrijedne i važne. Takav je slučaj upravo sa Edom Ljubićem. Što je, recimo, Gibonni za Hrvatsku, Željko Joksimović za Srbiju, Toše Proevski za Makedoniju, a Halid Bešlić za Bosnu, to je Edo Ljubić, svojevremeno, bio za Kraljevinu Jugoslaviju. Možda i jače, jer niko od pobrojanih nije okusio svjetsku slavu kakvu Edo Ljubić u svoje vrijeme jeste. A danas na ovim prostorima izgleda kao da nikad ni postojao nije. Rijetki su pisani internetski izvori o njegovom životu i karijeri. Među njima, dva su svakako značajna. Prvi je članak (sa odabranom diskografijom Ede Ljubića) Tuzlaka Nadira Efendića, za, na žalost, ugašeni muzički portal “Barikada”. Drugi je Edina biografija na engleskom jeziku na internet stranici “Tamburaškog udruženja Amerike” (Tamburitza Association of America), gdje je Edo uvršten u “Kuću slavnih” (Hall of Fame).

Edo Ljubić se rodio 7. maja 1912. godine u Donjem Vakufu, Bosna i Hercegovina, (tadašnja Austro-Ugarska), od oca Nikole i majke Klare Ljubić. U Travniku je završio jezuitsku klasičnu gimnaziju. Muzičke studije otpočeo je u Zagrebu, na daljnje usavršavanje pozivan je od strane bečke opere, ali se na kraju opredijelio za studij elektro-tehnike koji je završio u Francuskoj (1929.-1933. g.).

Sticajem okolnosti, ipak je pobijedila ljubav prema muzici. Još kao mali Edo je pokazivao afinitet prema njoj. Već sa petnaestak godina vladao je kompleksnim tajnama sviranja tamburaških instumenata i oformio svoj prvi orkestar. Tridesetih godina prošlog vijeka u Kraljevini Jugoslaviji popularan (“šlagerski”) muzički repertoar sastojao se od romansi, sevdalinki, staro-gradskih i ciganskih pjesama. Edo Ljubić je vladao tim repertoarom neprikosnoveno. Njegova muzička zvijezda bila je u usponu. Nastupao je u Opatiji, Zagrebu, Sarajevu, Beogradu, Subotici, Vrnjačkoj Banji, tada mondenskom mjestu sa bogatim noćnim životom. Oglašavao se i preko radio-valova. Kafane i restorani su u to vrijeme bili mjesta intezivnog kulturnog i boemskog života, Edo Ljubić je nastupao po njima, isto kao i još jedna zaboravljena zvijezda toga doba, Sofka Nikolić, “nekrunisana kraljica sevdaha”. Ne zaboravimo, u to vrijeme džez, kao moderan i popularan muzički pravac, u svojoj “swing-formi”, preko Atlantika osvaja Evropu. U Edinim aražmanima i interpretacijama domaćih pjesama taj feeling je i te kako prisutan. Do potpunog izražaja doći će u Edinoj “američkoj fazi”.

Photo: blogspot.com

 

Legenda kaže, a sve su prilike da je doista tako i bilo, da je jedna prominentna ličnost iz beogradskog miljea, prije nego što će podići ruku na sebe, u oproštajnom pismu zatražila od Ede da mu na pogrebu otpjeva jako dragu pjesmu, Edin hit “Kad mi pišeš moja mati”. Na Radio-Beogradu Edo je na dan sahrane izveo tu pjesmu (po jednoj varijanti gospodina Efendića, riječ je o kompoziciji “Mislio sam da je život”, koju je napisao rano preminuli pjesnik Dragutin B. Ilić, 1910.-1933.) - o čemu je izvjestila sva tadašnja jugoslovenska štampa. Popularnost Ede Ljubića proširila se i izvan granica zemlje. Njegova evropska turneja obuhvatila je Pariz, Peštu, Rim i Berlin. Na Radio-Beogradu imao je svoj redovan muzički šou-program (ne zaboravimo, tada se na radiju pjevalo uživo!) i slovio je za najpopularnijeg jugoslovenskog pjevača prije Drugog svjetskog rata. 1936. godine proglašen je za treću ličnost godine u Kraljevini Jugoslaviji. Sredinom tridesetih godina nastupio je i na berlinskoj televiziji koja je tada još bila u povoju, što autorima spomenutih tekstova o Edi Ljubiću unekoliko daje za pravo da ustvrde kako je on bio prvi Jugosloven koji se pojavio na televiziji. Ukoliko to možda i nije tačno, činjenicu da je Edo igrao glavnu ulogu (i pjevao) u prvom zvučnom bosansko-hercegovačkom filmu, ne može niko osporiti. Kratki igrani film pod nazivom “Ljubav u Sarajevu”, snimio je i režirao sarajevski fotograf i filmski pionir Nikola Drakulić, (1911-1987), 1937. godine.

Drugi svjetski rat zatekao je Edu Ljubića u Sjedinjenim Američkim Državama, u paviljonu Kraljevine Jugoslavije na velikom svjetskom sajmu u Nju Jorku (The New York World’s Fare), 1939. godine, gdje je predstavljao zemlju svojim glasom. Edo odlučuje da ostane u Americi i time započinje drugi dio njegove muzičke karijere, koji je bio ništa manje zanimljiv i uspješan nego i prethodni. U Americi je u to doba bila primjetna koncentracija ekonomskih emigranata sa područja bivše Jugoslavije. Edo Ljubić se uključuje u rad mnogobrojnih tamburaških udruženja i osniva sopstveni orkestar (Edo Lubich’s Tamburitza Orchestra). Možda je interesantno napomenuti da u Americi i danas postoji značajan interes za tradicionalnu folklornu muziku iz bivše Jugoslavije, prije svega kod druge i treće generacije doseljenika sa tih prostora. Izražen je kroz mnogobrojna tamburaška udruženja i orkestre koji izvode pjesme koje su sa sobom donijeli njihovi očevi i djedovi. U njihov repertoar uvrštene su i pojedine melodije koje gotovo da su zaboravljene u krajevima iz kojih su potekle.

Tokom četrdesetih godina prošlog vijeka Edo Ljubić počinje intezivno da snima gramofonske ploče. Snimao je za RCA Victor, Decca, Columbia i druge gramofonske kompanije. Na repertoaru mu se nalaze pjesme iz Hrvatske, Srbije, Makedonije i njegove Bosne. U američkom časopisu “The Billboard”, tokom četrdesetih i pedesetih godina, u rubrici top-lista “Serbian-Croatian”, koja je bila rezervisana za tamburaške izvođače, ime Ede Ljubića (Edo Lubich) stajalo je rame uz rame sa imenima kao što su Frank Sinatra, Bing Crosby, Louis Armstrong i Count Basie. Edin muzički stil bio je atraktivan, svjež i nov za to doba. Svojom jedinstvenošću inspirisao je mnogobrojne Edine kolege i duboko je urezan u tamburašku tradiciju Sjedinjenih Američkih Država. (Orkestar braće Kapuđi, Milan Verni, Vinka Elezin, samo su neka, takođe značajna i skoro zaboravljena imena sa kojima je u Americi sarađivao Edo Ljubić.)

Photo: tamburitza78s.blogspot.com

 

Na poleđini gramofonske ploče pod nazivom “Edo Ljubić i njegova pjesma” koju je izdao zagrebački “Jugoton”, na kojoj se nalaze četiri Edine pjesme, stoji da je on “za vrijeme rata (II svjetskog, op. aut.) sudjelovao u borbama kao pripadnik avijacije”. 1963. godine glavni grad nekadašnje Socijalističke Republike Makedonije, Skoplje, zahvatio je razarajući zemljotres i Edo je svu zaradu od prodaje te ploče namijenio u tadašnji Fond za postradale.

Edo Ljubić je uvršten u američku tamburašku kuću slavnih (The Tamburitza Association of America Hall of Fame) 1986. godine u Minneapolisu. Iste godine odigrao je malu, ali zapaženu ulogu u filmu “Posljednji skretničar uzanog kolosijeka”. Pojavio se uz Batu Živojinovića, Mustafu Nadarevića, Boru Stjepanovića, Milana Srdoča i Zijaha Sokolovića i otpjevao svoj nekadašnji hit “Ašik osta na te oči”. Režiserka Vesna Ljubić, Edina rođaka, tako je, veoma inteligentno, iscrtala krug Edine filmske karijere, koji je, podsjetimo se, počeo još 1937. godine.

Uz folklornu, tradicionalnu pjesmu sa prostora bivše Jugoslavije, danas se, pod destruktivnim uticajem turbo-folka, na žalost, najčešće veže pojam ruralnog. U Edinoj školovanoj i lirskoj interpretaciji te pjesme, pod vidljivim uticajem džeza, osjeća se dah urbanog. U tom smislu, Edo Ljubić je muzički pionir, svojevrsna preteča onog što se danas u Bosni veže uz muziku Mostar Sevdah Reuniona, Damira Imamovića i Amire Medunjanin.

Edo Ljubić je preminuo 15. marta 1993. godine. Sahranjen je u Santa Barbari u Kaliforniji. Ove godine napuniće se devetnaest godina od njegove smrti i sto godina od njegovog rođenja. Bio bi red da se to, makar i na najskromniji način, obilježi. Ako ništa, “prosurfajte” malo po internetu. Ukucajte u Google: Edo Ljubić. Ukazaće vam se skriven svijet. Gotovo zaboravljen, a tako vrijedan.

* Tekst prenosimo sa portala Posavina

star
Oceni
4.89
Ostali članci iz rubrike Tema
Tagovi
Nema tagova za ovaj članak