Opsesija i Sedam dana stvaranja

photo:stock

Već sedmu godinu za redom u Pazinu, Festival sedam dana stvaranja raspravlja, stvara, istražuje, posmatra i promatra. Sedam dana stvaranja je zapravo namijenjen svim građanima Istarske županije i dobronamernicima koji se bave kulturom i stvaranjem, okupljeni oko jedne teme «SVEjednoISTRA»

Cilj festivala je povratiti tradicionalne vrednosti istraživanjem kroz kreativni proces u savremenom svetlu. Sedam dana stvaranja je festival- projekt namenjen razvoju kulturne produkcije i edukacije još od 2004. godine, pod pokroviteljstvom istarskih udruženja "Veliki mali čovjek" iz Pazina i Udruga "I" - proizvodnje savremenih umetnosti iz Poreča. Festival je sastavljen od filmskih, fotografskih, video art, pozorišnih, plesnih radionica i različitih umetničkih kolonija. Zatim predavanja, okruglih stolova i tribina otvorenog tipa, promocija i prezentacija gotovog proizvoda autora u usponu ili dela već priznatih autora, sve pod otvorenim nebom, ispred tvrđave Kaštel u Pazinu. Opšta globalizacija doprinela je  asimilacijom i gubitkom nacionalnog identiteta i svesti za povjesne i tradicionalne vrjednosti istraskog kulturnog miljea. Projekti festivala imaju težnju da povrate opšte interesovanje određenih važnih točaka života savremenog društva na aktivan i iskustveni način, kroz process i umjetničko istraživanje.

Festival je ove godine otvoren  izložbom “7x7”, Davora Sanvincentija i instalacijom Davorke Tumpić "Uhvaćeni plijen“,  ispred Kaštela u Pazinu. Na samom ulazu u muzej Kaštela, u prvoj kamenoj prostoriji, postavljen je namešteni bračni krevet na sredini prostorije: to je uhvaćeni plen intimnosti i trenutnosti stvaranja: iskustvo koje se umetniku nudi kroz ličnu interpretaciju stvarnosti i intimnosti. Instalacija showcase u jednom vremenu globalizacije i otuđenja, osećajnosti i intimnosti. Zatim je usledila prezentacija “BRAND BOOK-a 7DS “ beogradskog performera Zorana Rajšića  “7 dana“ početak performansa koji je trajao sedam dana festivala i konačno projekcija filma “Opsesija” Matije Debeljuha. Festival je tokom sedam dana prikazao zaista različite eksprimentalne, edukativne i dokumentarne kratke filmove, ali bih ja sada pomenula samo jedan film, a to je “Opsesija” Matije Debeljuha, defragmentirana priča o teskobnim ljubavnim i intrigantnim seksualnim odnosima, frustracijama i strahovima.

U pitanju je kratki eksperimentalni film koji govori o mogućnosti doživljavanja prave ljubavi, koja bi bila ili ne bi bila izbavljenje pojedinca. Ova video instalacija već je zapažena na nekim filmskim festivalima u Hrvatskoj i jako je dobro prihvaćena od strane likovnih teoretičara, zbog veštog spoja umetničkog, eksperimentalnog videa i igranog filma, zatim muzičkog videa, zbog dizajna i fotografije i pametnih stilskih izražaja, zvuka, kadriranja, svetla, sve to sugerišući mogući zaključak o radnji filma. Debeljuh ovde komunicira sa vizuelnim aspektima filma kao osnovim medijem filma.

Umetnički aktivizam: Festival Sedam dana stvaranja je ugostio rječke aktiviste performere,  Damira Čargonju Čarlija, Svena Stilinovića, Branka Ceroveca i Tajči Čekadu na diskusiji odnosno predavanju „Razgovori o direktnoj komunikaciji u umjetnosti“, posle koga su Čarli, Tajči i Sven izveli performans „Crveno crni političar”, u kome je Čarli u komunikaciji sa publikom pokazao crveno crnog političara: sopstvenu golu stražnjicu obojenu u crno i crveno. Riječka umetnica Tajči Čakade je na festivalu imala modnu reviju „Mrtva priroda“ modna kolekcija haljina napravljenih isključivo od prirodnih materijala, školjki, algi itd. U pitanju je kolekcija  poznata hrvatskoj javnosti, jer su se njeni kostimi već iznajmljivali za potrebe snimanja video spotova i pozorišnih predstava. Na predavanju se raspravljalo o moći performansa i energiji koja ostaje zauvek bez obzira na vlast, i zapravo o umetničkoj akciji koja bi trebala da skrene pažnju javnosti na važne političke događaje i društvena zbivanja: što je naravno i osnovni cilj umetničkog performansa. U Hrvatskoj, umetnički prestupi kroz akcije performanse najčešće prolaze bez ikakvih reakcija, a dok je ćutanje građanstva zapravo najgora varijanta.

S obzirom da govorimo o festivalu performansa i kazališta iznad svega, istarski festival Sedam dana stvaranja ima termin performans koji je teorijski obrazložen na predavanju doktora znanosti Instituta za etnologiju i folkloristiku u Zagrebu, Suzane Marjanić Akcionistički intervencionizam ili akcije, akcije-objekti i izložbe-akcije, gde su pomenute  različite umetničke akcije u kontekstu političkih i društvenih zbivanja. po rečima Suzane Marjanić  “akcija kao izvedbeni čin intervencije “u stvarnost” pripada socijalnoj dimenziji, a performans ili socijalnoj ili introspekcijskoj, ovisno o intencijama tvorca. U  njemačkom govornom kontekstu 60-ih i 70-ih godina prošlog stoljeća, kako je to npr. u svome "Pojmovniku suvremene umetnosti" zabilježio Miško Šuvaković,  koristio se termin “akcija” za događaje koji su u anglosaksonskom kontekstu nazivani happening, body art i performans. Hrvatska je imala značajne umetničke aktiviste performansa, među kojima su u istoriji najjraniji Traveleri. Dakle, prva hrvatska umetnička akcija, pomenuta na predavanju jesu Traveleri u dvadesetim godinama prošlog veka: odnosno u pitanju je grupa srednjoškolaca koja je isprovocirala tadašnju vlast skidanjem šešira konjima na zagrebačkim ulicama, umesto gospodi i  kočijašima na konjima: ova svakodnevna provokacija je inače po Marijanu Susovskom klasifikovana kao dadaistička i po teoriji predstavlja jednu od prvih umetničkih akcija u istoriji Hrvatske i hrvatskog umetničkog aktivizma.

Ali nama najpoznatiji predstavnici umetničkog aktivizma i performansa iz Hrvatske jesu čuveni Kuglaši, Kugla glumište, i njihova akcija Akcija 16.00, 1981. godine, tvrdo-meka formacija Kugla glumišta, u kojoj je upotrebljeno  pravo oružje i automobili na otvorenom prostoru, na zagrebačkom Dolcu a kasnije i u Beogradu kod Narodnog pozorišta. U pitanju je Indoševo određenje o radikalnom pristupu doživljaju autentičnih političkih događaja i konkretnijem prodoru Kugla glumišta u političku stvarnost (usp. Indoš 1999:34) i njihovom prodoru u Srbiji, prilikom snimanja televizijske emisije na poziv Filipa Davida s Televizije Beograd. Tvrdi koncept ovog performansa prikazivao je trenutno političko stanje u Europi prouzrokovano akcijama RAF-a (Red Army Fraction) i Crvenih brigada i otmice Alda Mora, lidera Demokršćanske stranke, 1978. godine. Dok je meki koncept govorio o Zlatnom Zlobnom Zecu i doživljajima Flasha Gordona, dakle političkog umetničkog aktivizma Kugla glumišta iz Zagreba.

Takođe bi ovom prilikom pomenula umetničku  akciju uoči državnih izbora 1999. godine u Hrvatskoj: veliki plakat Tita Damira Čargonje i teksta u oblačiću poštujte šestoricu zalepljenu preko kukastog krsta. Akcija Damira Čargonja, takođe gosta festivala Sedam dana stvaranja, inače – ex-voditelj Kluba Palach koja je izazvala burne reakcije hrvatskoj javnosti, te je na lice mjesta – dakle, u Kružnoj ulici, ispred Kluba Palach privukla veliki broj sumnjivih tipova u civilu, odnosno pripadnika hrvatske policije, takođe i javne izjave gotovo svih hrvatskih političara. Većina ih je mislili da je u pitanju prizivanje nove Jugoslavije (šest republika) ali je za umetnike aktiviste to je bio rad Grupe šestorice autora. Skidanje plakata  je pokrenula lavinu medijskih natpisa u stilu: Skinut Tito – ostao kukasti krst gde su reagovali studenti (i penzioneri obližnjeg Doma umirovljenika, nacrtavši na podu ispred zida u policijskom stilu šest obrisa tela, prosuvši crvenu boju i sve omotavši trakom STOP POLICIJA a kasnije kukasti krst i natpis komunalni redari preko noći išarali sprejem sve to u jedno veliko oko. Dakle to je bila Rjeka u devedesetim.

Scena iz filma "Opsesija"

photo:stock

Najskoriji umetnički incident svakako je upamćen po performansu akciji, koju je izveo Slaven Tolj, umetnički direktor Lazareti u Dubrovniku, sam umetnički aktivista i performer, posle ubistva Pukanića pre dve godine u Zagrebu. Tolj u svom performansu Volim Zagreb rekonstruiše slični performans koji se zvao Zagreb volim te, nedavno preminulog konceptualnog umetnika Tomislava Gotovca iz 1981 god ((Gotovac je u Zagrebu izveo akciju-objekt „Zagreb, volim te” u Ilici I na Trgu Republike)). Tolj u svojoj akciji performansu šeta sa kacigom spuštenog šilta na glavi, koja predstavlja anonimnost Pukanićevog ubice i obračuna kriminalaca, koji je isto tako tokom ubistva slobodno šetao gradom. Kretanje ubice prema mestu zločina Tolj koristi u svom radu kao drugi video u video instalaciji. 

Pozorište i performans - Svjetlost je LIGHT: Skorašnja umetnička akcija Svejtlost je LIGHT na festivalu Sedam dana stvaranja, bila je nastavak iste akcije prilikom majskog otvaranja zgrade Muzeja Suvremene Umjetnosti u Zagrebu. Projekat performans nastalo je od koncepta poznatog hrvstskog konceptualnog umetnika Josipa Pina Ivančića. “Svjetlo …is light” što je celodnevna umetnička akcija izvedena na specifičnim lokacijama po gradu Pazinu od zore pa do sumraka, u udarnim terminima oko pazinskog Kaštela, “u prostoru ili predvorju, u strukturi vanjskog prostora gde su bili postavljeni plesači i muzičari, koji su na zadatu temu svjetla improvizirali tj izveli pokretom i zvukom ekspresiju svjetlom, igrom vanjskog dolazećeg kroz staklene stjiene i unutranjeg kojeg stvaramo našim kretanjima i odsjaja i odzvučija unutarnjeg prostora. Svejtlost je nešto što objasava tamu”. Performans je osmišljen i namenjen slučajnim prolaznicima.

Pozorišna radionica Dekontest, idejnog performansa Dekontekst 8 autora  bila je rezultat sedmodnevne radionice Davida Belasa, inače direktora Festivala Sedam dana stvaranja. Kombinacija vizualnog i pozorišnog performansa sa monološkim particijama voditelja Belasa u interpretaciji Jensa Sigsgaard “Pale sam na svijetu” izvedena je na hrvatskom u Davidovoj interpretaciji i u interpretaciji Šandora Slackog mladeg ( Dante) na italijanskom jeziku. Oba ova glumca pulskog pozorišta Dr.Inat su se međusobno preklapala i upotpunjavale predstavu u dekontekstu. Grafoskop je poslužio ambijentalnoj atmosferi, dok je muzika u potpunila doživljaj. Ovo je zaista jedna uspešna predstava a pripremljena je u samo sedam dana, jer je nastala od radionice u kojoj su učestvovali Aleksandar Švabić, Ida Skoko, Marija Sujica, Zoran Rajšić, David Belas, Marko Bolković, Šandor Slacki jr, Dubravka Tintor . „Radionica “Dekontekst” nastavak je radionica idejnog performansa "Vezivna tkiva" i "Kontekst” provedenih 2008 i 2009 god... Problematizira područje između kazališnog i vizualnog performansa. Završetak je ciklusa promišljanja idejnog performansa. Produkt 2008. godine bio je multimedijalni događaj u formi predstave "Kraj", radionica „Vezivna tkiva" imala je za cilj spojiti ostale radionice u sklopu završne večeri festivala. U tom procesu, zbog ograničenih resursa, vremena i sličnog upotrijebili smo načela prisutnosti i direktne komunikacije (koje su i karakteristike performansa u likovnom povijesnom kontekstu) te time postavili temelje za sukcesivnu radionicu "Kontekst" provedenu 2009., koja je bila logični nastavak prve. U toj godini intenzivno sam se pripremao da raščlanim i demistificiram pojam idejnog performansa te da ga u praksi ponovno „mis tificiram“. Kao krajnji produkt dobili smo 12 autorskih  idejnih performansa 12 umjetnika iz različitih područja umjetnosti.U 2010. godini, radionica „Dekontekst“ sastoji se u ponovnom recikliranju materijala napravljenog prethodnih godina, spajanju istih i naravno nadograđivanju novih dijelova. Svi sudionici i voditelji bit će autori „završnog produkta“ odnosno umjetničkog djela.

Arhitekturalno pozorište: Radionica Šandora Slackog Seniora, takođe glumca pulskog pozorišta Dr. Inat “Arhitekturalno kazalište -arhiktetura i kazalište” na festivalu Sedam dana stvaranja takođe je fizički teatar, odnosno plesna predstava uvežbana sa mladima početnicima, u samo 7 dana, a bavi se dekonstrukcijom arhitekture i rekonstrukcijom pozorišnog pokreta. “Nije riječ o arhitekturi kazališta. Riječ je o pokretu koji pokreće statiku. Arhitektura, čak i dinamična arhitektura, statična je po definiciji. De - konstrukcijom arhitekture i rekonstrukcijom pokreta pokrećemo statiku arhitekture. Prometejski donosimo vatru. Adamovski rađamo se iz gline. Arhitektura je izgubila grčku i rimsku ljepotu i sačuvala striktno korisnu stranu sebe same. Kao hod. Kao pokret. Postala je statična i siva. Iz tog sivila izranjaju glumci i tom sivilu donose boju kako bi kroz pokret donijeli arabesku koju su izgubili. Glumci daju drugu perspektivu i ljepši smisao postojanja. Borba protiv grozote sivog društva vrhunski je umjetnički cilj koji donosi slikama boju na bijeli zid i budi emocije. Donosimo svjetlo, sjenu i boju na bijeli zid funkcionalnosti. Pokušavamo ukrasiti sivilo građevina i ravnih fasada prolaznošću naših pokreta. Ne postoje dva ista pokreta. Dvije iste piramide, dva ista  partenona. Postoje stotine tisuća istih sivih kocki u kojima provodimo živote. Prestali smo hodati nosom na gore i prestali smo gledati oko sebe svijet koji nas okružuje. Zahtijevamo da naša pažnja bude uhvaćena detaljima koji nas okružuju. Zahtijevamo da obratite pažnju na grad u kojem živite i da osudite kao ružne sve zgrade u kojima nije uložen trud prijaznosti oku. Donosimo ljepotu čistoj birokratskoj funkcionalnosti.  Dakle, sudionici će imati priliku usvojiti koncept arhitekturalnog kazališta, promišljati o specifičnim lokacijama te kroz performans odnosno pokret, mimiku i oslikavanje tijela oplemeniti na jedinstven način arhitekuru.“

Festival fantastične književnosti: U okviru Festivala Sedam dana stvaranja pretposlednje veče bilo je posvećeno 9. Festivalu fantastične književnosti Davora Šišovića i predstavljanje godišnje produkcije naučne fantastike u regiji sa gostima Oto Oltvanji (Subotica), Ivana D. Horvatinčić (Zagreb), Adnadin Jašarević (Zenica), Pavle Zelić (Beograd), Zoran Krušvar (Rijeka), Irena Rašeta (Zagreb), Goran Skrobonja (Beograd) i drugi i moderator Davor Šišović. Predstavljeno je i najnovije izdanje Pučkog otvorenog učilišta u Pazinu 2010 i knjiga Priče o zvjezdama, kao i nova izdanja znanstvene fantastike i horora autora iz Hrvatske, BiH te Srbije, te nagrađeni roman “Sfera“ dečiji roman “Pegazari” Ivane D. Horvatinčić, zbirka priča “Cabron” Irene Rašeta, roman “Torquata” Iris de Corbavia, dok su Irena Hartmann i Zoran Krušvar predstavili riječku žanrovsku književnu scenu i novu riječku nagradu za SF književnost. Zatim tu je Adnadin Jašarević iz Zenice koji je predstavio svoju novu zbirku priča “Mit o Heleni” te prvu hrvatsko-bosanskohercegovačko-srbijansku zbirku SF priča “Fan(tom)”. Zatim iz Beograda Pavle Zelić koji je promovisao zbirku priča “Poslednja velika avantura”, Oto Oltvanji iz Subotice fantastični triler roman “Kičma noći”, a Goran Skrobonja hit roman i njegovu prvu promociju knjige “Čovek koji je ubio Teslu”.