Kultura Recenzije
email Pošalji prijatelju
print Verzija za štampu Plain text Samo tekst Komentari Komentara (8)

Domaćim dokumentarnim filmom završen festival "7 veličanstvenih"

Cinema Komunisto: Više od istorije

Veličina slova: Decrease font Enlarge font
Photo: 7 Veličanstvenih

Subota, 29. januar, bio je istorijski dan za srpski dokumentarni film - „Cinema Komunisto“ Mile Turajlić imao je premijeru pred dupke punom velikom salom Sava Centra na zatvaranju festivala „7 veličanstvenih“

CINEMA KOMUNISTO

Mila Turajlić, Srbija 2010, 100 min.
Scenario: Mila Turajlić
Direktor fotografije: Goran Kovačević
Montaža: Aleksandra Milovanović
Muzika: Nemanja Mosurović
Producenti: Dragan Pešikan, Mila Turajlić, Iva Plemić Divjak

Svakako, to se ne bi desilo da nije bilo sklopa srećnih okolnosti, pametnog pozicioniranja i teme filma Cinema Komunisto. Dok je prethodne nedelje trajao festival „7 veličanstvenih“, svakim danom su projekcije bile sve posećenije- izgleda da je ključna sintagma word of mouth- publika je prvo stidljivo počela da dolazi na evropske dokumentarce, zatim je gledaoce kvalitet filmova obradovao i naveo da pričaju prijateljima o festivalu, i posećenost je rasla. Istovremeno, Cinema Komunisto je osvojio nagradu za najbolji dokumentarac na festivalu u Trstu, što je većina medija s ponosom javila s obzirom da se radilo o „trijumfu srpskog filma“- na istom festivalu je nagradu za najbolji film dobila Besa Srđana Karanovića. I kao šlag na torti, zainteresovani deo javnosti je saznao da je Cinema dokumentarac o filmu u bivšoj Jugoslaviji, sa akcentom na Titovoj ulozi u kinematografiji, partizanskim filmovima, propasti Avala Filma i stranim produkcijama snimanim u počivšoj državi.

I zaista, prisutni na beogradskoj premijeri filma su imali čime da budu zadovoljni. Ovaj dokumentarac počinje davanjem uloga glavnim protagonistima, u stilu popularnom devedesetih godina u komedijama, krimićima i trilerima brzog tempa, gde se uz fotografiju ili freeze frame junaka na platnu ispisuje njegovo ime i funkcija. Tako u Cinema Komunisto imamo Producenta (Steva Petrović, zadužen za pratnju stranih filmadžija i glumaca koji su snimali u Jugoslaviji), Šefa studija (Gile Đurić, dugogodišnji direktor Avala Filma), Kinooperatera (Leka Konstantinović, Titov lični kinooperater), Scenografa (Veljko Despotović) Reditelja (Veljko Bulajić), Filmsku zvezdu (Velimir Bata Živojinović) i- Maršala Jugoslavije (Josip Broz Tito).

Na nivou opšte poznatih činjenica, zna se da je Tito bio veliki ljubitelj filma. Ali Cinema Komunisto nam otkriva mnogo više od toga. Pored toga što je gledao prosečno 275 filmova godišnje, Tito je direktno uticao na sam oblik koji će jugoslovenski filmovi imati, o čemu svedoče njegovi komentari na marginama scenarija, napisani pre početka produkcije. Razlaz sa Staljinom 1948. je iz jugoslovneskih bioskopa izbacio sovjetske propagandne filmove i uveo holivudsku produkciju, što je višestruko uticalo na formiranje ukusa tadašnje publike i posledično i na interesovanja kasnijih generacija, kućno obrazovanih od strane roditelja odraslih na američkom i zapadnoevropskom filmu. To je bila glavna osnova po kojoj se Jugoslavija kulturno razlikovala od zemalja Istočnog bloka u kojima je upliv zapadnih vrednosti bio praktično nemoguć.

Godinu dana ranije Tito je potpisao rešenje o osnivanju Centralnog filmskog studija, kasnije preimenovanog u Avala Film. Grandiozni plan nije do kraja ispunjen- sagrađen je jedan od tri planirana studija, ideja je bila da tu godišnje bude snimljeno sto filmova, a stiglo se do najviše 13- ali je Avala Film 15 godina kasnije postao jedini studio u istočnoj Evropi u kom su snimane velike strane produkcije. Ratko Dražević, bivši oficir Udbe, i član tima koji je uhvatio Dražu Mihajlovića, postavljen je za direktora studija sa zadatkom da privuče holivudske filmadžije. Osnovni cilj je bio priliv dolara u SFRJ, koja je tada kuburila sa devizama. Već te iste godine u Beograd stiže Warwick Film Productions da snimi Duge brodove, vikinšku sagu sa Ričardom Vidmarkom i Sidnijem Poatjeom u glavnim ulogama.

Bitka na Neretvi Veljka Bulajića iz 1969. godine pretvara partizanski film u svetski fenomen. Igraju Jul Briner, Franko Nero, Hardi Kriger, Sergej Bondarčuk, Orson Vels, muziku radi Bernard Herman a poster za film kreira Pablo Pikaso. Neretva ulazi u pet nominovanih za Oskara za najbolji strani film. Uspeh Neretve navodi Tita da dozvoli da njegov lik po prvi put bude predstavljen na filmu (u Desantu na Drvar Fadila Hadžića upotrebljen je arhivski materijal iz 1944. gde se pojavljuje sam Tito), što će se desiti u Sutjesci Stipe Delića 1973. Tito je sam izabrao glumca koji će ga igrati, i odlučio se za Ričarda Bartona.

Istorijski događaji do sada pobrojani u ovom tekstu samo su delić teme koju Mila Turajlić uspeva da obuhvati u 100 minuta dokumentarca. I ne samo to. Autorka je uspela da napravi film koji je interesantan, pa ponekad i istinski dirljiv, na više nivoa: faktualnom, filozofskom, emotivnom i psihološkom. Emotivnu nit pruža nedavno preminuli Leka Konstantinović, koji je pre ovog filma u životu dao samo jedan intervju. On je do svoje smrti nosio cveće na Titov grob, nakon 32 godine svakodnevnog priređivanja bioskopskih predstava drugu Predsedniku. O političkoj strani priče najviše saznajemo od Gileta Đurića, Steva Petrović nam daje međunarodnu dimenziju u anegdotama o boravku svetski poznatih filmadžija u Jugoslaviji, od Veljka Bulajića dobijamo sliku o tome šta je značilo biti reditelj pod Titovim okriljem, a Bata Živojinović uspostavlja nostalgičnu vezu sa publikom („Bilo je filmova u kojima sam od početka do kraja samo ubijao Nemce“, „Amerikanci nikad ne bi mogli da snime film kao što je Bitka na Neretvi- a mi smo mogli da srušimo stvarni most i da uništimo ogromne količine tenkova, aviona, džipova, jer je Tito rekao da možemo“).

No najveću vrednost filma Cinema Komunisto ne predstavljaju zapanjujuća količina zanimljivih informacija, ni neverovatni arhivski snimci („Filmske novosti“ su neočekivano dozvolile autorima da digitalno skeniraju desetine rolni filmova, pa su ti stari snimci dobili novi sjaj), pa ni u jasno predstavljenoj tezi iz telopa sa početka filma: “Istorija filma je istorija moći stvaranja istorije” (Žak Ransier). Ono što čini ovaj film značajnim je dijalog prošlosti i sadašnjosti, činjenica da je jedna priča o jednoj zemlji ispričana na nov način koji uspostavlja komunikaciju između mita i različitih istina, između istorije i ljudi koji su je stvarali, između laži kojima su naši roditelji bili uljuljkivani u „socijalističkom raju“ i laži kojima nas danas pojedinačne državice u kojima živimo truju, i iznad svega, između iluzije u kojoj su naši roditelji živeli i cene koju mi danas za to plaćamo.

Osoba koja je najzaslužnija za ovu nad-dimenziju filma je svakako montažerka Aleksandra Milovanović, višestruko nagrađivana za Vukovar, poslednji rez Janka Baljka. Njen način kombinovanja intervjua, arhivskih snimaka i inserata iz desetina jugoslovenskih i stranih filmova je u direktnoj korelaciji sa montažom Desanta na Drvar iz 1963. gde je Fadil Hadžić uključio arhivske snimke Tita iz 1944. u svoj igrani film. Snimke koji prikazuju Tita u Drvaru ispred pećine u kojoj je bio glavni štab Hadžić kombinuje sa režiranim materijalom u kom dvojica partizana podižu dvoglede prema pećini- i vide Tita, odnosno publika vidi arhivski snimak. Na isti način, samo mnogo znakovitije i frekventnije, Milovanovićeva kombinuje poglede intervjuisanih protagonista sa insertima iz igranih filmova, a te inserte uklapa sa istorijskim snimcima.

Produkcijski, Cinema Komunisto je savršeno ispoliran, toliko da bi možda pravi epitet bio „napucan“. Posebno u auditivnom smislu, jer smo sve vreme bombardovani zvukom. Kad ne slušamo intervjue sa protagonistima, onda nas sa zvučnika preplavljuju dijalozi, efekti i muzika iz inserata. Dodajte tome i upečatljivu muziku Nemanje Mosurovića, i imate predstavu kako ovaj film deluje na publiku. Ali to je verovatno i ispravan pristup, i to iz dva razloga. Prvi se odnosi na domaću publiku koja u proseku voli buku i retko ima strpljenja za dokumentarni film. Drugi se odnosi na međunarodnu scenu gde će Cinema Komunisto svakako imati velikog odjeka- svaki festival voli da prikaže autorski dokumentarac o egzotičnom podneblju, i tu se šarenilo i zvučnost i te kako cene. O tome svedoče i svetska premijera na najvažnijem svetskom dokumentarnom festivalu IDFA u Amsterdamu, i nagrada u Trstu. Trenutno film svakodnevno dobija pozive na festivale, a srpska bioskopska i TV distribucija su u planu, samo što detalji još nisu poznati.

star
Oceni
4.75
Ostali članci iz rubrike Recenzije
Tagovi
Nema tagova za ovaj članak