Feljton
email Pošalji prijatelju
print Verzija za štampu Plain text Samo tekst Komentari Komentara (3)

Feljton: Moj život s Titom (1)

Kratka biografija Josipa Broza

Veličina slova: Decrease font Enlarge font
Tito je odredio suštinu našeg puta u socijalizam, kao praktičnu primjenu marksističke nauke na danoj etapi
Tito je odredio suštinu našeg puta u socijalizam, kao praktičnu primjenu marksističke nauke na danoj etapi
Photo: Stock

Istorija odnosa Miroslava Krleže i Josipa Broza Tita bila je burna, poput epohe u kojoj su živeli, od prijateljstva u mladosti, preko "sukoba na ljevici" tridesetih godina, kada su stajali na suprotnim stranama, do pomirenja u posleratnoj Jugoslaviji. U predvečerje Drugog svetskog rata, partijski intelektualci poput Milovana Đilasa ili Radovana Zogovića optuživali su grupu pisaca okupljenu oko Krležinog "Pečata" za trockizam, što je bilo ravno smrtnoj presudi. U svoju odbranu Marko Ristić i Krleža ispisali su obilje antologijskih polemičkih tekstova, između ostalog tada nastaje i glasoviti Krležin "Dijalektički antibarbarus". U polemiku se uključio i sam Josip Broz, stajući na stranu partijaca, sipajući drvlje i kamenje na pečatovce. Onda kad je sukob na levici već bio završen, nakon rata, neki komunistički intelektualci su bili spremili nove tekstove protiv Krleže, želeći nastaviti obračun, sve dok Tito nije javno stao u njegovu odbranu proglasivši ga najzaslužnijim intelektualcem za revoluciju koji se za nju borio još od godine 1919. u "Plamenu". To je istovremeno zaustavilo uklanjanje Krležinih drama s repertoara u pozorištima i izbacivanje njegovih knjiga iz biblioteke, što se događalo tek nakon rata, ali i donelo Krleži izvanredan status najvažnijeg državnog pisca i najmoćnijeg intelektualca. Tito će kasnije redovno posećivati Krležu u njegovoj kući na Gvozdu što će mediji s pažnjom pratiti. Takvo spasavanje njegova lika i dela Krleža Titu nikad nije zaboravio. Krležine tekstove o Titu donosimo u nekoliko nastavaka

Josip Broz Tito, predsjednik Republike, Maršal Ju­goslavije, Vrhovni komandant oružanih snaga (Kumrovec, 25. V. 1892 -). Rodio se u siromašnoj seljačkoj po­rodici, osnovnu školu učio u rodnome mjestu, bravarski zanat u Sisku, od 1907. do 1910. Od 1910. do 1911. radi kao metalski radnik u Zagrebu, gdje stupa u socijalistič­ki radnički pokret. Od 1911. do 1913. radi u tvornicama metalne industrije u Sloveniji (Kamnik), Češkoj (Čenkov), Njemačkoj i Austriji (Bečko Novo Mjesto). Godi­ne 1913 - 14. služi vojni rok u Zagrebu, poslije izbijanja prvog svjetskog rata upućen na ruski front. Na putu do fronta uhapšen zbog vođenja antimilitarističke propa­gande i zatvoren u Petrovaradinsku tvrđavu. Iz zatvora bačen na karpatski front na kome je 1915. teško ranjen i zarobljen. Pošto je proveo trinaest mjeseci u bolnici (grad Svijažsk), odlazi kao zarobljenik na rad u Ardatov (Simbirska gubernija) i Kungur (Permska gubernija). Poslije Februarske revolucije (1917) bježi u Petrograd, odakle poslije julskih demonstracija, sklanjajući se pred organima Kerenskijeve Privremene vlade, odlazi u Sibir, u grad Omsk. Ondje sudjeluje u revolucionarnom pokretu, krije se od Kolčakovih bijelih bandi u zabit­nom sibirskom selu, a poslije dolaska Crvene armije i oslobođenja Sibira vraća se u domovinu (1920). Došav­ši u Zagreb, stupa u redove KPJ u vrijeme kada je jugoslavenska buržoazija već uspjela da se konsolidira i da pripremi svoju ofenzivu na radničku klasu (Obznana

1920; Zakon o zaštiti države 1921) i njene političke i ekonomske tekovine, izvojevane u prvim poratnim go­dinama. Izbačen s posla, odlazi u provinciju, radi u Ve­likom Trojstvu kod Bjelovara; zatim u brodogradilištu u Kraljevici i u fabrici vagona u Smederevskoj Palanci, i gdje u obrani prava radnika, kao i radnički povjerenik, dolazi u sukob s upravom i gubi zaposlenje. Godine 1927. vrativši se u Zagreb, postaje sekretar Oblasnog odbora Saveza metalaca i član Mjesnog komiteta KPJ. Iste godine osuđen je od suda u Ogulinu na sedam mje­seci zatvora, zatim na pet mjeseci zbog komunističke propagande. Po izlasku iz zatvora izabran je u februaru 1928. za sekretara Mjesnog komiteta KPJ u Zagrebu, ali je već u novembru zbog revolucionarnog rada osuđen na pet godina robije, koju je izdržao u Lepoglavi i Ma­riboru. Godine 1934. član je Pokrajinskog komiteta KPJ za Hrvatsku; u tom svojstvu kooptiran je u CK KPJ i izabran za člana Politbiroa. Godine 1935. i 1936. boravi u Moskvi, odakle se vraća na politički rad u zemlji. Od 1937. generalni sekretar KPJ.

Titovim dolaskom na čelo KPJ i vraćanjem Central­nog komiteta iz emigracije u zemlju otvara se najznačaj­niji period u historiji revolucionarnog radničkog pokre­ta u Jugoslaviji. Od slabe, malobrojne partije, rastrgane unutrašnjim, frakcijskim borbama, odvojene ne samo od širokih narodnih masa nego i od većine radničke klase, Tito je, s odanim i u ilegalnom radu prekaljenim kadrom, stvorio snažnu, jedinstvenu i monolitnu orga­nizaciju, povezanu preko najraznovrsnijih formi s rad­nim masama, sposobnu da ih povede u odsudnu borbu i sigurno vodi u pobjedu nad reakcijom i fašizmom, preko narodne revolucije u izgradnju socijalističkog društvenog poretka. Strategiju i taktiku Partije, zasnovanu na marksističkoj analizi unutrašnje i međunarod­ne situacije, Tito je formulirao na Petoj zemaljskoj kon­ferenciji 1940. i u skladu s njima postavio pred komu­niste historijske zadatke uoči sudbonosnih događaja od 1941. godine. On stvara pri Centralnom komitetu vojnu komisiju koja rukovodi radom u vojsci i pripremama za oružani otpor fašističkim agresorima. Kad su u aprilu 1941. hitlerovska Njemačka, fašistička Italija i njihovi saveznici izvršili oružani napad na Jugoslaviju, čije je državno i vojno rukovodstvo kapituliralo poslije nekoli­ko dana bez ikakva ozbiljnog vojničkog otpora, a Vlada zajedno s kraljem pobjegla u inozemstvo, Centralni ko­mitet KPJ, na čelu sa Titom bio je onaj organizirani štab koji je poveo narodne mase, izdane i napuštene, u borbu protiv okupatora i domaćih izdajnika, u borbu za nacionalno i socijalno oslobođenje.

Tito je, kao vojni rukovodilac, pokazao izvanredan voj­nički talenat

Kao organizator narodnog ustanka 1941, Tito je od samog početka i vrhovni komandant njegovih oružanih snaga koje, u toku ustanka i narodnooslobodilačkog ra­ta, iz partizanskih odreda, vezanih za određeni teren, prerašćuju u mobilne jedinice, u Narodnooslobodilač-ku vojsku s bataljonima, brigadama i divizijama, a pot­kraj 1944. u regularnu Jugoslavensku narodnu armiju. Tito je, kao vojni rukovodilac, pokazao izvanredan voj­nički talenat, rješavajući najkompliciranije zadatke par­tizanskog ratovanja protiv neusporedivo nadmoćnijeg i najmodernije naoružanog neprijatelja, odbijajući njego­vih sedam velikih ofenziva i nanoseći mu, u završnim borbama za oslobođenje zemlje, uništavajuće udarce.

Tito je već 1941. inicijator stvaranja organa narodne vlasti, narodnooslobodilačkih odbora, koji će zamijeniti razbijenu državnu mašineriju buržoaske Jugoslavije i njen aparat nasilja. On je inicijator stvaranja Antifašis­tičkog vijeća narodnog oslobođenja Jugoslavije (1942), kao centralnog organa narodne vlasti, i njegova pretva­ranja, na Drugom zasjedanju 29. XI. 1943. u Jajcu, u vrhovni zakonodavni i izvršni organ, s Nacionalnim ko­mitetom oslobođenja Jugoslavije kao privremenom vla­dom. Taj događaj bio je jedan od najvećih uspjeha Ti­tove revolucionarne strategije: historijskim odlukama u Jajcu udareni su čvrsti temelji nove, demokratske i fe­derativne zajednice ravnopravnih jugoslavenskih naro­da. Titovo marksističko postavljanje i rješenje nacional­nog pitanja postalo je elemenat revolucije koji je ujedi­nio u bratstvu i jedinstvu sve narode Jugoslavije.

Poslije oslobođenja Tito rukovodi obnovom zemlje i stvaranjem temelja socijalizma. Nacionalizacijom in­dustrije, banaka, trgovine, agrarnom reformom i dru­gim značajnim ekonomskim mjerama postavljene su osnove brzog razvitka jugoslavenske privrede. Pod njego­vim neposrednim rukovodstvom donesen je 1947. Peto­godišnji plan industrijalizacije i elektrifikacije zemlje, sa ciljem da se ona od zaostale agrarne zemlje pretvori u što kraćem roku u razvijenu industrijsko-agrarnu zemlju.

Tito je odredio suštinu našeg puta u socijalizam, kao praktičnu primjenu marksističke nauke na danoj etapi, u najtješnjem skladu sa specifičnim uslovima koji postoje u našoj zemlji. "Za nas ta nauka" - kaže Tito - "nije dogma, već sredstvo za orijentaciju u svakoj kon­kretnoj situaciji, pa ma kako ona bila zamršena." Teo­retski uopćavajući jugoslavensku praksu, Tito je poka­zao put u rješavanju problema koji već dugo muče soci­jalističke pokrete u svijetu i temeljito pobio nemarksistička shvaćanja u pitanju odnosa medu socijalističkim zemljama; u pitanju uloge države u prelaznom periodu i u pitanju njenog odumiranja; u pitanju uloge partije i njenog odnosa prema državi; u pitanju niže faze komu­nizma ili socijalizma; u pitanju državne i socijalističke svojine. Tito je razradio pitanje uloge sindikata pod no­vim uslovima učešća trudbenika u upravljanju i pod us­lovima samoupravljanja privredom. Posebnu pažnju posvetio je Tito idejnopolitičkoj izgradnji građana naše zemlje u Narodnom frontu, koji je na njegovu inicijati­vu pretvoren u Socijalistički savez radnog naroda kao masovnoj školi socijalizma. On je odredio još odgovor­niju ulogu Partije u razvijanju socijalističke svijesti s obzirom na sadašnju etapu i perspektivu daljnjeg raz­vitka, obilježavajući to i samom promjenom naziva KP u Savez komunista.

Provođenjem parole "tvornice radnicima" i razvija­njem novih oblika društvenog upravljanja, Tito je ocije­nio historijsko značenje društvenih promjena, nastalih u našoj zemlji uvođenjem radničkog upravljanja, kao "akt države koji u sebi sadrži elemente njenog odumira­nja, tj. odumiranja u privredi, i u isto vrijeme uspostav­ljanja prave socijalističke demokracije u proizvodnji, a time i u samom društvu". U daljnjem proširivanju soci­jalističke demokracije, u uvjetima široke samouprave radnih ljudi, Tito vidi jedini uslov da se može razvijati socijalizam i da se socijalistička revolucija ne će iz­vrgnuti u vladavinu birokracije.

Jugoslavija neće biti mone­ta za potkusurivanje ma čijih računa: Josip Broz
Photo: Stock

U oblasti vanjske politike Tito je istakao princip ob­rane suvereniteta, radi zaštite nezavisnosti zemlje, iz­gradnje socijalizma i očuvanja mira. Još u toku rata jas­no je formulirao stav nove Jugoslavije u pogledu onih dijelova nacionalnog teritorija koji su poslije Prvoga svjetskog rata ostali pod stranom vlašću: "Tuđe neće­mo, svoje ne damo!" On je u toku rata i po njegovu završetku odlučno ustao protiv podjele Jugoslavije na ma čije interesne sfere, protiv pokušaja da ona bude mone­ta za potkusurivanje ma čijih računa, anticipirajući onu vanjsku politiku koja je omogućila da naša zemlja saču­va svoju nezavisnost, da se odupre svakom diktatu izva­na i da postane jedan od nosilaca načela nemiješanja u poslove drugih država, poštovanja ravnopravnosti me­đu narodima i mirne koegzistencije medu državama s različitim političkim i društvenim sistemom.

Njegove analize, koncepcije i shvaćanje tendencija današnjice koje vode progresu, razumijevanje složenih međunarodnih odnosa i snalaženje u njima, odlučan stav i aktivna borba u poslijeratnim godinama, u oslon­cu na napredne snage, postaju sve značajniji u međuna­rodnoj politici, oni su stvorili Jugoslaviji mnoge prijate­lje u svijetu i afirmirali je kao miroljubivu zemlju.

U svojoj dosadašnjoj političkoj i vojnoj djelatnosti Tito se istakao i kao politički pisac i kao teoretičar. Na­ročitu teoretskopolitičku vrijednost i prvorazrednu ulo­gu u oslobodilačkoj borbi imali su Titovi članci i ras­prave '."Nacionalno pitanje Jugoslavije u svjetlosti narodnooslobodilačke borbe, Komunistička partija i tko su sve saveznici okupatora (1942), Stvaranje narodno-oslobodilačke vojske Jugoslavije i razvitak borbe u vezi s međunarodnim događajima (1943), Borba naroda po­robljene Jugoslavije (1944), itd. Titove studije, njegovi članci i govori iz perioda oslobodilačke borbe skupljeni su u knjizi Borba za oslobođenje Jugoslavije (I knjiga), a iz poslijeratnog perioda (do 1952) Izgradnja nove Ju­goslavije (II. III. i IV. knjiga) i Borba za socijalističku demokraciju (V. i VI. knjiga).

Tito je počasni član Jugoslavenske akademije (1947), Slovenske i Srpske akademije (1948) i počasni doktor prava Rangoonskog univerziteta (1955).

U historiji jugoslavenskih naroda Tito se javlja kao dominantna pojava političara, partijskog funkcionara, inicijatora i vođe ustanka i vojskovođe u drugome svjet­skom ratu, ideologa i državnika.

Kao partijski rukovodilac, Tito je u okviru revoluci­onarnog proleterskog pokreta odigrao vodeću ulogu ideologa i organizatora koji je svojim dalekovidnim i dosljednim stavom prevladao sve partijske frakcionaš­ke krize tridesetih godina; poslije povratka s robije 1934-37, on je, nakon teških poraza iz perioda šestojanuarske diktature, uspio reorganizirati Komunističku partiju Jugoslavije i povratiti masama vjeru u punu i konačnu pobjedu.

Kao iskusan organizator partijskih kadrova, Tito je u predvečerje druge svjetske konflagracije, poslije bo­gatog iskustva u španjolskom revolucionarnom ratu, raspolagao solidnim grupama u revolucionarnom ratu školovanih drugova, tako da je poslije sloma Jugoslavi­je sa svojim revolucionarnim kadrovima ostao jedina politički i moralno organizirana snaga čitave zemlje.

Ušao je u ustanak u trenutku potpunog rasula, i na­kon četiri godine jedne od najtežih političkih i moral­nih kriza naših naroda uspio je da, poslije čitavog niza krvavih bitaka, završi rat kao komandant moćne i po­bjedonosne vojske koja je pod svojim barjacima oslo­bodila i ujedinila čitavu zemlju od Soče do Ohrida.

U periodu rađanja narodne i državotvorne svijesti, tokom čitavog prošlog stoljeća, javlja se kod naših na­roda plejada pjesnika, ideologa, političara, vojskovođa i državnika koji su svi djelovali nadahnuti idealima na­rodnog oslobođenja i ujedinjenja. Od Dositeja do izvojevanja srpske nezavisnosti, od dinastičkih kriza do bal­kanskih ratova i do austrijskoga sloma na Kolubari 1914, sve su to krupni datumi koji se sa tragičnim poli­tičkim borbama Slovenaca, Hrvata i Srba u Austriji, po­slije čitavog jednog stoljeća, slivaju u oslobođenje i državno ujedinjenje 1918. Koliko su god ta politička i kulturna ostvarenja postala uzorom pokoljenjima, ona su, uslovljena građanskoklasnim protuslovljima, uprkos pozitivnim nastojanjima, nosila u sebi klicu klasnog razdora koji se po dubljim zakonima interesa i regional­nih intelektualno-političkih motiva razvio do negacije svega što je oslobođenje jugoslavenskih naroda trebalo da postane.

Dominantna pojava političara, partijskog funkcionara, inicijatora i vođe ustanka i vojskovođe, ideologa i državnika
Photo: Stock

Samo proleterska politička svijest naših naroda mogla je da prevlada tu malograđansku, zaostalu, reak­cionarnu stihiju interesa i klasnih preživjelosti.

Nepokolebljiva vjera u moralnu čvrstoću klasne svi­jesti, sazdana na uvjerenju da eksploatacija proletarija­ta po kapitalu i naroda po narodu ulazi u onu društvenopreživjelu fazu razvitka, koja svojom sebeljubivom okrutnošću ometa sve životne uslove dostojne za život čovjeka i naroda, to je osnovna smjernica političkih borbi našega proletarijata za posljednjih pedeset godi­na. U okviru subjektivne uloge jugoslavenskog proleta­rijata Tito se javlja kao pobjedonosna formula koja je uspjela prevladati kaos i rasulo zaslijepljenih partikularističkih interesa i idejne dezorijentacije, tih kobnih raz­loga političke i državne katastrofe 1941.

Na čelu radničkog, revolucionarnog proleterskog pokreta prije Tita žrtvovalo je svoje egzistencije i palo mnogo istaknutih boraca. Prije ove pobjede bilo je iz­gubljeno mnogo političkih partijskih bitaka, a tek je njemu pošlo za rukom da ostvari sve elemente punog narodnog i socijalnog oslobođenja upravo u onom his­torijskom trenutku kada su se svi izgledi za uspjeh pri­činjali najmanje vjerojatnim, kada su tuđinske imperija­lističke sile ponovno zaprijetile da nas konačno razderu i zatru. Titov narodnooslobodilački i klasno-proleterski revolucionarni barjak uspio je da se probije kroz metež i rasulo drugoga svjetskog rata do slavne programatske i političke pobjede, i njegovo ime, izmjereno našim vlastitim kulturnohistorijskim i političkim relacijama za posljednjeg stoljeća, predstavlja sintezu svih slavnih historijskih i pozitivnih napora čitavih pokoljenja.

Obranivši jadransku obalu od Soče do Bara, ujedinivši sve naše narode na slobodnoj federativnoj osnovi, oslobodivši proletarijat od klasne podređenosti, obnovivši i izgradivši zemlju poslije drugog svjetskog rata, Tito se i u međunarodnim omjerima afirmirao kao je­dan od najuglednijih državnika poslijeratnog perioda.

*Tekst je objavljen u Enciklopediji leksikografskog zavoda Federativne Narodne Republike Jugoslavije 1955. godine

*Nastavak u ponedeljak, 20. januara

star
Oceni
4.38
Ostali članci iz rubrike Feljton
image

Feljton: Decenija nezavisnosti Crne Gore (9)

Kad je "žabljački referendum" bolji

image

Feljton: Decenija nezavisnosti Crne Gore (8)

Cunami velikih stratega

image

Feljton: Decenija nezavisnosti Crne Gore (7)

I zvanično: Lele i kuku

image

Feljton: Decenija nezavisnosti Crne Gore (6)

Kad sila Boga moli

image

Feljton: Decenija nezavisnosti Crne Gore (5)

Žuta traka za Crnogorce

image

Feljton: Decenija nezavisnosti Crne Gore (4)

Deset razloga ZA i hiljadu neistina PROTIV

Tagovi
Nema tagova za ovaj članak