Društvo
email Pošalji prijatelju
print Verzija za štampu Plain text Samo tekst Komentari Komentara (6)

Uz godišnjicu smrti Milana Milišića (1941 – 1991)

Život za slobodu

Veličina slova: Decrease font Enlarge font
Photo: snimanje.adu.hr

Poslednji čin drame Milana Milišića odigrao se 5. oktobra 1991. godine, oko 18 i 30 časova, na pragu kuhinje njegovog stana u Župskoj ulici broj 5 u Dubrovniku, kada je Milan Milišić ubijen granatom ispaljenom sa broda mornarice JNA koja je držala Dubrovnik pod opsadom

U istoriji političkih, montiranih sudskih procesa, suđenja i progona za delikt mišljenja u Socijalističkoj Federativnoj Republici Jugoslaviji, u periodu od 1945. do 1991. godine, pesnik Milan Milišić zauzima posebno mesto. Iako je mnogo stvaralaca osuđeno na robiju zbog umetničkog dela, za koja važe samo kriterijumi, merila i vrednosni sudovi iz domena književne kritike, estetike i suda čitalaca, slučaj Milana Milišića je specifičan, karakterističan i drugačiji. Ne postoji intelektualac, pesnik i uopšte čovek koji misli na ovim prostorima, čije stradanje bez krivice ima kontinuitet punih 50 godina, od rođenja 1941. do smrti 1991. godine, kao što je to slučaj sa Milanom Milišićem.

Istaknuti jugoslovenski pesnik Milan Milišić rođen je 6. jula 1941. godine u Dubrovniku, u srpskoj porodici oca Rista iz okoline Trebinja, koji je bio vlasnik trgovine štofovima u Dubrovniku, u Ulici od Puča, i majke Olge, rođene Radulović, iz Sarajeva. Završio je Opštu književnost sa teorijom književnosti na Filološkom fakultetu u Beogradu. Objavio je 12 pesničkih knjiga, zbirku dečje poezije Tumaralo, putopisnu prozu o ostrvima koja je objavljena u dva izdanja sa dva naslova, Otoci i Putopisi, prevodio je poeziju Roberta Frosta, Teda Hjuza i čuveno Tolkinovo delo Hobit, objavljeno u više izdanja. Pisao je prozu, posebno eseje, a njegovu zaostavštinu koja još nije sređena i objavljena, sačinjavaju pesme, proza, prevodi i drugi književni sastavi. Knjiga poezije Zgard, po opštem i nepodeljenom mišljenju, jedna je od najznačajnijih pesničkih knjiga objavljenih u Jugoslaviji posle 1945. godine.

Photo: limundo.com

Milišić je živeo u Beogradu i Dubrovniku, bio vezan za Sarajevo u kome je rođena, umrla i sahranjena njegova majka Olga i gde su mu živeli ujaci, u koje je često rado navraćao i duže se zadržavao. Bio je oženjen Engleskinjom Meri Martin, sa kojom ima dva sina, Olega (1971) i Romana (1973), i sa kojom je, pored Dubrovnika, živeo i u Londonu. Sa drugom ženom, slikarkom Jelenom Trpković, venčao se 6. septembra 1987. godine u Herceg Novom. Pisao je ekavicom i ortodoksnom zapadnom varijantom srpskohrvatskog jezika. Naravno, govorio je i dubrovačkom ikavicom. Bio je član Udruženja književnika Srbije i Društva književnika Hrvatske. U svakom pogledu i u pravom smislu bio je Jugosloven i jugoslovenski pesnik i to one nekadašnje, velike Jugoslavije, jedne od najlepših i najuzbudljivijih država Evrope.

Milan Milišić bio je apsolutno slobodan čovek, snažna individualnost, originalna, neobična i nekonvencionalna ličnost i nije prihvatao klišea, šablone i pravila igre policijske države, birokratije, nacionalizma, praznih floskula kao što su bratstvo i jedinstvo, samoupravljanje, socijalistička revolucija, narodnooslobodilačka borba i njihove tekovine. Posebno je svim svojim bićem, duhom i višestrukim talentima bio protiv malograđana, skorojevića, karijerista i svih društvenih stereotipa, sivila i banalnosti uboge svakodnevice. Bio je otvoren i radoznao čovek, lepo se smejao, voleo more, plivanje, jedrenje, prirodu, vina i putovanja, sakupljao plodove mora, po obroncima Srđa, Konavlu i u okolini Dubrovnika tragao i ubirao retko, raznovrsno i ukusno voće i povrće, od kojih je spravljao razne đakonije, imao je ogromnog šarplaninca Čobija kome je posvećivao pažnju, interesovala ga je astronomija, bio je član astronomskog društva Ruđer Bošković u Beogradu i uživao je gledajući zvezde.

Sve sile prinude, straha, gušenja slobode i ljudskih prava, uspostavljanja egalitarizma, sputavanja pametnih, sposobnih i talentovanih a stvaranja poslušnih, tupih i ravnodušnih, sve uniforme, svi ratovi i bombardovanja, svi sudovi i sudije, komiteti i udruženja boraca, disciplinske komisije, novinski kolumnisti – dežurni zaštitnici tekovina revolucije, bili su protiv Milana Milišića, njegove slobode, različitosti i samostalnosti sa namerom da ga disciplinuju, uokvire i ograniče, da mu zabrane putovanja, jedrenja, vina, gledanja u zvezde, poeziju…

Na dan 17. aprila 1941. godine oko 13 i 20 časova, nemački motociklisti ulaze u Dubrovnik, u Grad, za njima i Italijani koji 18. aprila u 8 časova podižu italijansku zastavu. Novu vlast u Dubrovniku formira Pavelićeva Nezavisna Država Hrvatska (NDH). U Dubrovniku pod vlašću ustaša 6. jula 1941. godine rođen je Milan Milišić. U septembru iste godine ustaše preuzimaju radnju za prodaju štofova Milišićevog oca Rista, a njegovi roditelji, sa Milanom starim dva meseca, beže u Srbiju, prvo u Beograd a zatim u Vrnjačku Banju. Dakle, sa samo dva meseca Milišiću je ugrožen život i roditelji su prinuđeni da se sklone u Srbiju, jer su vlasti u Dubrovniku uvele policijski čas i objavile proglas da Srbi i Jevreji moraju da predaju mašine za pisanje, gramofone, radio i foto-aparate i naliv pera.

Nakon nekoliko meseci vraćaju se u Dubrovnik. Prilikom povratka, ustaše su u Popovom polju skinuli sve Srbe sa voza da bi ih likvidirale. Pokupili su i Rista Milišića, ali pošto je video malog Milana u majčinom naručju, koja se nakon Ristovog izvođenja onesvestila, ustaša se smilovao i vratio Ristu u voz, tako da su Milišići jedini Srbi koji su živi stigli u Dubrovnik. U Dubrovnik je ušla Hercegovačka partizanska brigada NOVJ, koja odmah formira preke sudove i organizuje streljanja na ostrvu Daksi. Saveznici bombarduju Gruž i Ploče. Roditelji se, zajedno sa Milanom, sele u Grad među zidine. Na kraju rata u Dubrovnik ulaze partizani, bacaju u more dubrovačkog biskupa, uspostavljaju novu komunističku vlast koja, isto kao okupatori i kvislinzi, oduzima Ristu Milišiću radnju za prodaju štofova.

Photo: FeralTribune
Pošto je kao beba i sasvim mali dečak preživeo rat, egzodus, bombardovanje, upade okupatora i oslobodilaca koji, i jedni i drugi, otimaju, pljačkaju, pale, formiraju preke sudove, streljaju i rekviriraju radnju njegovog oca i drugih dubrovačkih gospara, bifedžija i trgovaca, Milan Milišić polazi u školu, koju završava u Dubrovniku, a studije započinje i završava u Beogradu.

Veliki protivnik vojske, vojne službe, egzercira, vojnih aktivnosti i militarizma u svakom obliku, koji su po njemu suprotni slobodi, samosvojnosti i kreativnosti ljudskog duha, stvaralaštva i svake imaginacije, Milišić beži od vojske, od vojnog poziva, regrutnih komisija i dolazi pod udar Vojnog suda u Splitu. Ponovo su se sile represije nadvile nad Milišićem da ga savladaju, uniformišu, ukrote, privedu u masu i gomilu, obezliče i makar na kratko vreme izdvoje i izoluju iz njegovog ambijenta slobode, od morske pučine, preko Londona do zvezda i drugih kosmičkih čuda. Uspeo je da izbegne služenje vojnog roka, izmakne neumoljivom Vojnom sudu i pokušaju da mu se namakne omča neslobode, vojničkog drila i subordinacije.

Konkuriše za mesto taksi šofera u Turist-servisu u Dubrovniku. U molbi je napisao: “…položio sam vozački ispit u Dubrovniku, kao i u Londonu 1969. godine. Govorim odlično engleski, posjedujem radno znanje francuskog i italijanskog jezika. Od 1967. do 1970. u Velikoj Britaniji sam tri mjeseca vozio u službi kola za kompaniju North Pole Ice…” Odbijen je. Nisu mu dali da radi ni kao taksista u Dubrovniku te 1970. godine. Kakvi li su ti dubrovački taksisti, kada Milišić sa referencama navedenim u molbi ne ispunjava uslove?

Milanu Milišiću je u Dubrovniku organizovan montirani, politički sudski proces i to za delikt mišljenja. Milišiću je suđeno zbog objavljene priče, dakle literarnog sastava, književnog dela, umetničke proze, za krivično delo širenja lažnih vesti. Milišić nije izdao nikakvo saopštenje, nije držao politički govor, nije upućivao nikakvu poruku, nije iznosio činjenice ni kao svedok na sudu, ni kao istoričar, jednostavno kao književnik, pesnik, umetnik, napisao je jednu priču koja je umetničko delo par exellence. Umetničko delo bilo da je književno, muzičko, slikarsko, vajarsko, filmsko, ili bilo koje drugo ne bavi se vestima, ne tretira vesti i ne širi vesti. Umetničko delo se tumači, proučava i ocenjuje samo na osnovu estetskih merila i kriterijuma.

Milan Milišić je za list omladine Dubrovnika Laus, broj 63, koji je izašao u oktobru 1982. godine i bio posvećen danu oslobođenja Dubrovnika, napisao priču Život za slobodu. Ukratko, priča je situirana u dan koji prethodi oslobođenju Dubrovnika, dan uoči ulaska partizana u Dubrovnik i nemačkog napuštanja grada. Čeh, Dubrovčanin, vlasnik bifea na Stradunu i njegova žena Nemica, šnajderka, prepiru se jer muž hoće da ostane i dočeka oslobodioce pošto smatra da ništa nije skrivio za vreme okupacije, da nikoga nije ubio ni potkazao, da ništa nije opljačkao niti se na bilo koji način ogrešio o ljudsku čast i dostojanstvo. S druge strane, žena mu prebacuje da je naivan, da ne shvata da se njegova krivica sastoji u tome što mu je žena Nemica i što mu je bife za vreme okupacije radio i bio pun Nemaca. Na kraju Čeh, bifedžija sa Straduna, odlučuje da ostane u Dubrovniku i sačeka oslobodioce, a njegova žena Nemica, šnajderka, napušta grad sa Nemcima. Odmah po dolasku partizana bifedžija je streljan. To je osnovni siže priče, a pošto je svako umetničko delo slojevito, u priči ima elemenata autorovog sećanja po kome su Čeh bifedžija i njegova supruga Nemica šnajderka primili u svoju kuću pesnikovu porodicu da bi se sklonili od savezničkog bombardovanja, zatim sekvence iz dečjeg sećanja o čudesnom, divljem plesu i pesmi oslobodilaca oko Orlandovog stuba u Dubrovniku, onda opservacije i refleksije o ljudskoj naivnosti, nevinosti i sudbini.

Kompletna priča na umetnički način i umetničkim sredstvima osvetljava dramu malih ljudi, bifedžija, šnajderki, trgovaca, u velikim kataklizmama, njihovu sudbinu, stradanja i nemoć da bilo šta dokažu. Priča varira teme sile, pobede, pobedničke euforije i pravde, i s druge strane potpunu bespomoćnost pojedinca i njegovih shvatanja slobode, pravde i istine.

Odmah nakon objavljivanja priče štampa je prenela da je Predsjedništvo Općinskog odbora SUBNOR-a Dubrovnik osudilo Milišićevu priču i označilo je kao drski pamflet i političku diverziju, i da traži od Javnog tužilaštva da pokrene postupak protiv autora i lica odgovornih za objavljivanje navedenog teksta. Posle tog saopštenja SUBNOR-a počinje kampanja preko novina. Javljaju se dežurni komentatori, kolumnisti i novinari koji po svoj stav odlaze u komitete, odbore, policiju i slične institucije. Pojavljuju se tekstovi sa naslovima: Pamflet a ne zapis, Drski pamflet pod firmom literarnog zapisa, Šta je pisac hteo da kaže, Osuđen pamflet, Širenje laži iz Lausa, Borci neće dozvoliti falsificiranje povjesti, i slični. Zatim, Savez socijalističke omladine Hrvatske osuđuje tendenciozno pisanje, dolazi do smene svih urednika u Lausu i list se gasi.

Po ustaljenom obrascu, dobro uhodanom mehanizmu i razrađenom metodom proizvođenja slučaja, lociranja neprijatelja i alarmiranja javnosti da se uključi u borbu protiv antisocijalističkih snaga, počinje i rasplamsava se hajka, pogrom i kampanja. U takvoj atmosferi linča nema mesta za disonantne tonove, odmerene stavove i razložne argumente.

Sve društvene strukture, štampa i kompletno javno mnjenje protiv su čoveka koji je izabran za metu, slučaj, aferu i tu nikakvi pozivi na zdrav razum, logiku i normalne ljudske rezone ne pomažu. Sve što je primenjeno prema Milišiću već je viđeno, upotrebljeno prema mnogim žrtvama montiranih i političkih procesa.

Photo: snimanje.adu.hr

Vrhunac akcije proizvođenja neprijatelja predstavlja pokretanje montiranog sudskog procesa. Općinsko javno tužilaštvo u Dubrovniku, svojim aktom Kt – 31/83 od 18. veljače 1983. godine, podiglo je optužni predlog protiv Milana Milišića zbog krivičnog dela širenje lažnih vješti iz člana 197 stav l KZ SRH, počinjenog objavljivanjem teksta Život za slobodu u listu Laus. Na osnovu tog optužnog predloga 13. maja 1973. godine održano je suđenje Milanu Milišiću pred većem Općinskog suda u Dubrovniku kojim je predsedavao predsednik suda, sudija Antun Mihočević, i istog dana doneta je i objavljena presuda K – 62/83 – 14, kojom je Milišić oglašen krivim za krivično delo širenje lažnih vesti iz člana 197 stav l KZ SRH, pa mu je izrečena uslovna osuda kojom mu je utvrđena kazna zatvora u trajanju od 7 meseci, s tim da se utvrđena kazna neće izvršiti ukoliko okrivljeni ne počini novo krivično delo u roku od tri godine.

Na suđenju Milišić je izjavio da njegov tekst Život za slobodu objavljen u Lausu, predstavlja isključivo književno delo i tražio je da se odredi veštačenje preko stručnjaka za književnost radi utvrđivanja da se radi o literarnom delu i da ne postoji namera okrivljenog ka uznemiravanju građana. Sud odbranu Milišića nije prihvatio i tekst je tretirao kao dokument, kao verodostojnu ispravu, kao direktno svedočanstvo, kao izveštaj sa lica mesta. Pre svega, glavna ličnost Milišićeve priče zove se Mirko Šuštar, a čovek koji je presudom Vojnog suda osuđen i streljan zove se Miroslav Šustal. Samo to je dovoljan dokaz da je Milišić građu iz stvarnog života preoblikovao u umetnost.

Sud nalazi da Milišić u svom tekstu iznosi lažnu tvrdnju da je Šustal “neosnovano osuđen i strijeljan od strane prijekog suda jer se po nekom šablonu našao na popisu onih koje treba pogubiti”. Ovo Milišić ne tvrdi za Šuštala, stvarnu ličnost, već za svog književnog junaka Šuštara. Zatim, i sud tvrdi da je taj Šustal osuđen presudom Vojnog suda VIII korpusne vojne oblasti NOVJ, Vijeća kod dubrovačke komande područja, S br. 111/44 od 27. 1. 1945. Dakle, tačno je da je taj Šustal osuđen na smrt i streljan.

Dalje, Vojni sud sigurno nije bio neki redovni ili građanski sud, već sud koji sudi u ratnim uslovima, formiran od vojnih vlasti i sudi za vojna i ratna krivična dela. Takav sud u svojoj prozi Milišić zove pravim imenom, onim što on stvarno jeste: preki sud. Sigurno je da se taj Šustal našao pred prekim sudom šablonski i to zbog toga što mu je žena bila Nemica, što je držao bife za vreme okupacije, što su Nemci bili gosti njegovog bifea, što je možda hvalio neke njihove osobine i slično. To ni sud u presudi Milišiću ne negira.

U presudi sudija Mihočević piše: “Govoriti o šablonu po kojim bi tridesetosam ljudi bilo osuđeno na smrt, znači istovremeno dovoditi u pitanje ne samo postojanje legaliteta, shvaćenog u najširem smislu riječi, već osnova humanosti i demokratičnosti jednog organiziranog društva, a koji postoje i postojali su od samih začetaka nove Jugoslavije, pa valjda je bar to nedvojbeno.” To nije bilo organizirano društvo. Još uvek je trajao rat. Dugo posle rata ljudi, protivnici novog društva Titove Jugoslavije nisu čak ni suđeni već ih je više desetina hiljada pobijeno bez ikakvog suda, zakona i suđenja. Dugo u novoj Jugoslaviji nije bilo nikakvog legaliteta ni u užem ni u širem ni u najširem smislu reči. Čak ni u vreme kad sudija Mihočević sudi pesniku Milišiću ne postoji legalitet, humanost i demokratičnost jednog organizovanog društva, jer da postoji do tog i takvog suđenja ne bi došlo. Pozivati se na legalitet, humanost, demokratičnost i organizovano društvo u januaru 1945. u Jugoslaviji je hipokrizija i licemerje najvišeg stepena, otvorena i čista laž, propaganda i komunistička floskula. Na osnovu izloženog u Milišićevom tekstu nema lažnih tvrdnji, pa prema tome ne može biti širenja lažnih vesti.

U presudi Milišiću navodi se da je on znao da je Šustal osuđen za špijunažu, ali se ne daju nikakvi argumenti za takav zaključak. U nastavku sud zaključuje da se Milišić kod svoje porodice mogao raspitati o razlozima zbog kojih je Šustal osuđen. Tu je sud protivrečan, jer prvo tvrdi da je Milišić znao zbog čega je osuđen Šustal, a potom da se o razlozima Šustalove osude mogao raspitati u svojoj porodici. Međutim, te razloge nije mogla da zna ni Milišićeva porodica niti bilo ko izvan struktura vojnih, političkih i policijskih vlasti tada u ratnom Dubrovniku početkom januara 1945. godine. Čak ni dubrovački sud u presudi Milišiću, nakon više od četvrt veka od suđenja Šustalu, ne navodi u čemu se sastojala ta Šustalova špijunaža u korist Nemaca.

Photo: snimanje.adu.hr
U presudi kojom je Milišić oglašen krivim nema nijedne reči, argumenta ili dokaza iz kojih bi proizašla namera uznemiravanja javnosti. Imajući u vidu kompletan proces Milanu Milišiću, optužbu i presudu, jasno je da u njegovom tekstu, čak i kada on ne bi bio ono što nesumnjivo jeste – umetničko delo (i to umetničko delo visokog nivoa), nema elemenata krivičnog dela širenja lažnih vesti, jer nema lažnih podataka, njihovog širenja niti namere uznemiravanja javnosti. Pesnik Milan Milišić osuđen je zbog objavljivanja književnog dela u montiranom, političkom sudskom postupku za delikt mišljenja. Iako mu je izrečena uslovna osuda, imao je vrlo teške posledice zbog ove osude, budući da mu je oduzet pasoš i da je izgubio posao.

Posle presude za zločin izvršen objavljivanjem pripovetke, Milan Milišić je dugo bio bez posla i tek 1987. godine zaposlio se kao dramaturg u Kazalištu Marin Držić. U Kazalištu Marin Držić u Dubrovniku održana je 19. januara 1988. godine premijera komada Klaustrofobična komedija Dušana Kovačevića. Katalog – večernji program predstave Klaustrofobična komedija uradio je dramaturg Milan Milišić. Pošto se radi o specifičnom komadu Dušana Kovačevića, koji ima podnaslov: Život potkazuje požarište, Milišić se odlučio da u okviru Kataloga za predstavu, pod naslovom Prilozi, objavi neke prozne, poetske i satirične tekstove stranih autora, tekst Koste Čavoškog o ustavnim promenama, objavljen u Književnim novinama, kao i rešenje sudije za prekršaje iz Dubrovnika kojim su 13. januara 1983. godine glumci Radoslav Milenković i Sreten Mokrović kažnjeni sa po 40 dana zatvora zbog toga što su kao glumci Teatra MM iz Zagreba, 30. jula 1982. godine, izveli predstavu Izlaz u Dubrovniku, "…i govorom i pantomimom zlonamerno prikazivali tekovine naše revolucije, njene sudionike, kao i tekovine našeg socijalističkog društva, dakle, što su na javnom mjestu vrijeđali i omalovažavali socijalističke i patriotske osećaje građana.” Svi tekstovi su u vezi sa predstavom i slikovito potenciraju glavnu temu komada Dušana Kovačevića, o isprepletanosti i pomešanosti pozorišta i života. Posebno je ilustrativno rešenje kojim se glumci zbog glume, zbog pozorišta, zbog umetnosti sa tradicijom iz antičkih vremena šalju u zatvor. Nema boljeg primera da život potkazuje pozorište, da se prava drama odvija u životu, da se u Dubrovniku dogodio neponovljiv susret zakona i teatra, gde se kažnjavaju glumci zato što su se bavili svojim poslom. Slično je i sa ostalim tekstovima objavljenim u Prilozima Kataloga, koji su ranije svi objavljeni: tri pesme Helmuta Heissembittela, rasprava Koste Čavoškog i tekstovi Đovanija Papinija i Slavomira Mrožeka.

Umesto da premijera značajnog komada istaknutog dramskog pisca Dušana Kovačevića, i brižljivo urađen i uređen Katalog za predstavu, koji je priredio ugledni pesnik Milan Milišić i koji sam za sebe predstavlja literarno delo, budu značajan kulturni događaj i da se o tome piše, rođen je još jedan slučaj Milišić.

Milan Milišić ponovo je napadnut, diskreditovan i označen za nosioca antisocijalističkih i antikomunističkih tendencija, kao i za podrivanje tekovina revolucije. Direktor RO Festival Dubrovnik podneo je disciplinsku prijavu protiv dramaturga Milišića zbog težih povreda radnih obaveza. Ponovo se u Dubrovniku sudilo Milanu Milišiću, ovog puta pred Disciplinskom komisijom institucije u kojoj je Milišić bio dramaturg. Suđenje je održano, Milišić se branio, isticao estetska merila kojima se rukovodio pri izradi Kataloga i izboru tekstova za Priloge. Naravno to ništa nije vredelo, Disciplinska komisija proglasila ga je odgovornim zbog toga što u Katalogu nije naveo znak radne organizacije i zato što nije pobrojao sve članove umetničkog veća. Reč je o vrlo komplikovanoj, birokratskoj, zastrašujućoj i besmislenoj nomenklaturi naziva preduzeća i ustanova u vreme samoupravnog socijalizma i Zakona o udruženom radu, kao i njihovih brojnih veća, saveta i sličnih organa. Pravi naziv institucije u kojoj je radio Milišić je: Kazališno-glazbena radna organizacija P.O. “Festival Dubrovnik”, radna jedinica “Kazalište Marin Držić”. Kompletan taj administrativni naziv Milišić je uneo u Katalog, uneo je i veći broj članova Umetničkog veća, ali nije naveo baš sve članove i izostavio je znak radne organizacije i time po stavu Disciplinske komisije počinio težu povredu radnih obaveza.

Drugu težu povredu radnih obaveza Milišić je počinio: “ …što je zloupotrebom položaja i prekoračenjem danog ovlaštenja uredio program za predstavu Klaustrofobična komedija na način da je izborom tekstova i uvrštavanjem neprihvatljivih tekstova za radne ljude ove RO povrijedio interese radnih ljudi i RO kao cijeline pa je time počinio težu povredu radne obaveze iz člana 9 stav 1 tačka 7 Pravilnika o disciplinskoj i materijalnoj odgovornosti radnika.” Nakon ovakvog orvelovskog obrazloženja Milišićeve krivice Disciplinska komisija izrekla mu je 9. marta 1988. godine meru prestanka radnog odnosa. Ponovo se Milan Milišić našao na udaru represivnih organa zbog mišljenja misaone i stvaralačke kombinatorike, imaginacije i poezije. Ponovo je proskribovan, anatemisan, osuđen i izbačen sa posla samo zbog bavljenja umetnošću, što mu je osnovni poziv, zanimanje i posao.

Poslednji čin drame Milana Milišića odigrao se 5. oktobra 1991. godine, oko 18 i 30 časova, na pragu kuhinje njegovog stana u Župskoj ulici broj 5 u Dubrovniku, kada je Milan Milišić ubijen granatom ispaljenom sa broda mornarice JNA koja je držala Dubrovnik pod opsadom.

Paradoksalno je da je Milan Milišić koji se osećao i izjašnjavao kao Jugosloven, ubijen projektilom Jugoslovenske narodne armije. S druge strane kao osetljiv, suptilan, otvoren i radoznao duh Milišić je izbegavao vojsku, vojnu službu i sve što ona znači i simbolizuje, a ipak sustiglo ga je topovsko đule vojske od koje se celog života sklanjao, od koje je bežao i od koje je zazirao. Igrom slučaja ili neumitnošću sudbine Milišić, koji je ceo život proveo slaveći obične, svakodnevne stvari: vino, putovanja, periferiju, otoke, zvezde, ljubav, bilje, voće i povrće, kulinarstvo, šeretluk…, poginuo je u kuhinji u blizini šporeta, kome se uputio da spreči da mu juha zagori. U čitavom nizu simboličnosti vezanih za ovu čudovišnu, besmislenu, užasnu i strašnu smrt treba pomenuti i to da ga je čuvao i nad njim mrtvim celu noć bdio njegov verni, ogromni šarplaninac Čobi.

Milan Milišić bio je prva civilna žrtva varvarskog i sumanutog granatiranja Dubrovnika na početku krvavog pira Slobodana Miloševića, tog lombrozovskog tipa, suicidne ličnosti, okrutnog tiranina i vlastodršca, podmuklog i masovnog ubice i njegove polulude, pomahnitale i od sile vlasti i moći potpuno izbezumljene žene.

Udruženje književnika Bosne i Hercegovine sa sedištem u Sarajevu, jednom od četiri grada Milana Milišića (preostala tri su Dubrovnik, Beograd i London), gradu koji će uskoro doživeti sudbinu Dubrovnika u mnogo težem, obimnijem i dugotrajnijem granatiranju, opsadi, iznurivanju i ubijanju, izdalo je 7. oktobra 1991. godine saopštenje koje je potpisao predsednik Udruženja Jakov Jurišić, u kome se kaže: “U bezumnom bratoubilačkom ratu koji se širi i uzima sve veći broj nedužnih žrtava, prekjuče je u Dubrovniku smrtno stradao i Milan Milišić, jedan od najistaknutijih naših savremenih pjesnika. Bio je jedna od najljepših spona srpske i hrvatske poezije, majstor stiha i sjajan prevodilac, esejista i putopisac.

Oni koji ruše sve mostove među narodima i ljudima poslaše i njega u grob. Izražavajući naše najdublje saučešće porodici i prijateljima umrlog pesnika, i žal zbog velikog gubitka za književnost našeg jezika, na ovaj način ujedno protestujemo protiv zločinačkog čina slijepih ubica, koje će zbog ovoga stići sud pravde, kao što će ih po zlu upamtiti i književna istorija”.

Tako se sklopio i završio životni krug sjajnog pesnika, neobičnog, radoznalog i otvorenog čoveka, plemenite, duhovite i suptilne ličnosti, autentičnog gospodina, pravog dubrovačkog gospara i oriđinala Milana Milišića, koji je trajao samo 50 godina.

 

* Tekst preuzet iz arhive časopisa Hereticus

star
Oceni
4.77
Ostali članci iz rubrike Društvo
image

Srbijanski talibani

Guslar i huligani pojci

image

Društveno odgovorno novinarstvo

Dragan Bursać dobitnik nagrade "Srđan Aleksić"

image

Siniša Mali, gradonačelnik Beograda

Er Srbija dominantan avio-prevoznik u regionu

image

Krivica i internalizovanje opresije

Svet voli heteroseksualne ljubavnike

image

Poplave u Srbiji

Borba protiv mulja i blata

Tagovi